Analiza: miejsce i rola specjalisty zdrowia publicznego w systemie

15 Listopada 2016, 22:23

Jednym z głównych problemów systemu ochrony zdrowia w Polsce (i nie tylko) jest niedobór kadr medycznych. Czy rozwiązaniem może być zaangażowanie w proces leczenia pacjentów specjalistów dotychczas niezdefiniowanych przez system? Na to pytanie w swojej analizie próbuje odpowiedzieć Anna Grela, uczestniczka IV edycji projektu Liderzy Ochrony Zdrowia Fundacji im. Lesława A. Pagi.

W rzeczywistości wydłużania się średniej długości życia, ale i utrzymujących się jednocześnie niepokojących danych dotyczących niedoboru kadr medycznych, niezbędnym jest zaangażowanie w całościowy proces opieki nad pacjentem specjalistów do tej pory niezdefiniowanych przez system.

Czym jest zdrowie publiczne a kim specjalista zdrowia publicznego?

Zdrowie publiczne to kierunek interdyscyplinarny, łączący wiedzę z zakresu nauk o zdrowiu, medycznych i biologicznych z elementami zarządzania, ekonomii, prawa, psychologii, nauk społecznych, realizowany na kilkudziesięciu uczelniach w Polsce. Absolwenci to doskonale przygotowani ludzie do świadczenia poradnictwa  z zakresu promocji zdrowia, profilaktyki, utrzymania zdrowia na wysokim poziomie. By nie musieć szukać potwierdzenia słów renesansowego poety Jana Kochanowskiego „Szlachetne zdrowie, nikt się dowie jako smakujesz, aż się nie zepsujesz” naprzeciw wychodzi specjalista zdrowia publicznego.

Zadań wiele - miejsca w systemie jak na lekarstwo…

Fachowość specjalisty zdrowia publicznego nie podlega dyskusji. Liczba zaniedbanych obszarów szeroko pojętej opieki zdrowotnej wymaga postawienia szybkiej diagnozy i podjęcia działań.

Zadziwiającym jest fakt, że funkcjonująca ustawa o zdrowiu publicznym nie definiuje profesjonalisty jakim jest specjalista zdrowia publicznego, niezwykle potrzebnego w obecnej rzeczywistości. Stan ten budzi swoisty niepokój kim jest taka osoba, jakie ma kompetencje, za co mogłaby być odpowiedzialna? W świetle zapowiedzianych reform i propozycji otwarcia podstawowej opieki zdrowotnej (POZ) na innych specjalistów, konieczne powinno być uwzględnienie specjalisty zdrowia publicznego jako uczestnika zespołu sprawującego opiekę nad pacjentem. System opieki zdrowotnej powinien otworzyć się także na osoby zdrowe, które chcą nauczyć się jak zdrowo żyć i utrzymać swoje zdrowie na dobrym poziomie. Tutaj koniecznym narzędziem powinna być szeroko pojęta promocja zdrowia (profilaktyka chorób, edukacja zdrowotna). Efektywne dotarcie do grup ryzyka jest kluczowe dla wydajności systemu, który nie jest skarbonką bez dna. Znakomitym miejscem na wcielanie zasad promocji zdrowia jest POZ. Służyć temu mogłyby porady specjalisty zdrowia publicznego, świadczone kilka razy w tygodniu, limitowane, by nie generować kolejnych kosztów. Poradnictwo takiego specjalisty mogłoby być świadczone pacjentowi raz, dwa razy do roku, dotyczyłaby ona szeroko pojętej promocji zdrowia - edukowania w zakresie zdrowego stylu życia, wpływu stylu życia na zdrowie, edukacji dotyczącej szczepień ochronnych, czy funkcjonowania ochrony zdrowia w ogóle.

Praca specjalisty zdrowia publicznego oparta powinna być współpracy. Skupienie się wyłącznie na aspektach promocji zdrowia nie powodowałoby jak to jest w przypadku lekarza, konieczności wyboru zadania priorytetowego. Zaprezentowany podział obowiązków odciążyłby lekarzy, pozwoliły na wzrost jakości udzielanych świadczeń, z czasem być może zatrzymałby także niepokojącą tendencję utrudnionego dostępu do lekarza pierwszego kontaktu. Pójście śladem dobrych praktyk w tym zakresie pozwoliłoby na efektywniejsze zarządzanie środkami oraz wypełnienie znaczących braków kadrowych. Takie rozwiązanie    z pewnością wzmocniłoby poczucie odpowiedzialności za zdrowie, świadomość na temat konieczności jego utrzymania oraz konieczność zapobiegania chorobom poprzez edukowanie pacjentów w zakresie oferowanych badań profilaktycznych. Dostęp do specjalisty zdrowia publicznego jest konieczny, ważne by był on blisko, w środowisku.

Kompleksowa promocja zdrowia to działania niezbędne w wyniku rosnącej liczby pacjentów w systemie oraz kosztochłonnych procedur medycznych. Niezrozumiałym zaś faktem jest jej zaniedbywanie i pozwalanie na nieefektywnie funkcjonowanie. Nie dostrzega się roli profilaktyki co niewątpliwie jest błędem systemowym, realizowana polityka nie skupia się na utrzymaniu zdrowia czy efekcie jakim jest wyleczenie pacjenta. Obecnie funkcjonujący personel medyczny przepełniony obowiązkami umieszcza promocję zdrowia na końcu listy realizowanych działań, światowe rekomendacje oraz argumenty specjalistów wyraźnie zaś wskazują na konieczność wsparcia działań z zakresu promocji zdrowia na poziomie POZ. Do wcielenia takich działań niezbędne są oczywiście środki, ale w perspektywie wydają się one stosunkowo niskie do korzyści jakie to rozwiązanie może przynieść ochronie zdrowia.

Nieudolnie tworzone programy nie mogą mieć miejsca. Za realizację lokalnej polityki zdrowotnej powinna być odpowiedzialna kompetentna osoba, jaką jest specjalista zdrowia publicznego. Z badań jednoznacznie wynika jak duże nierówności w stanie zdrowia, długości i jakości życia funkcjonują w Polsce. Określenie czynników ryzyka i klasyfikacja nierówności to kluczowe kwestie przy konstruowaniu polityki zdrowotnej. Wiedza absolwenta zdrowia publicznego zdobyta na studiach, pozwala do lokalnych problemów społeczeństwa podejść interdyscyplinarnie. Absolwent zdrowia publicznego, z całą pewnością może zasilać struktury szeroko pojętej administracji, tworząc całościowe wytyczne dla polityki zdrowotnej państwa, w tym na podstawie analizy stanu zdrowia danej społeczności, rozpoznanych zagrożeń środowiskowych i potrzeb, konstruować, wcielać i oceniać programy zdrowotne, powiadamiać o prowadzonych kampaniach czy działaniach oraz informować o instytucjach działających w obszarze ochrony zdrowia, w tym tych, interweniujących w sytuacjach kryzysowych. Oczywiście kompetencje jakie posiada ten specjalista pozwalają działać mu w całym systemie. Program zrealizowanych zajęć i praktyk, pozwala specjaliście zdrowia publicznego poszukiwać także zatrudnienia w publicznych i prywatnych placówkach zdrowotnych, firmach farmaceutycznych, Agencji Oceny Technologii Medycznych                     i Taryfikacji czy inspekcjach: sanitarnej i farmaceutycznej.

Specjaliści zdrowia publicznego także jako menadżerowie

Problemem, który dotyka wszystkie systemy ochrony zdrowia na świecie jest brak wystarczających środków na pokrycie wszystkich potrzeb zdrowotnych społeczeństwa. Nakłady na polski system ochrony zdrowia plasują go na wyjątkowo niechlubnej pozycji. Nieudolne próby restrukturyzacji, ciągłe zmiany ustawodawstwa i samej wizji systemu, powodują brak jego stabilizacji. Sporym obciążeniem są także nierentowne szpitale, generujące trudne do pokrycia zadłużenia. Skuteczne zarządzanie to niewątpliwie klucz do sukcesu każdego przedsiębiorstwa. Efektywne zarządzanie placówką medyczną to jedno z większych wyzwań, które składa się na sukces całego systemu.

Co jakiś czas roztacza się słuszna dyskusja, komu powinno powierzyć się stery zarządcze w polskim szpitalnictwie. Specjaliści zauważają, że alternatywą dla zajmujących funkcje kierownicze lekarzy są specjaliści zdrowia publicznego. W sytuacji niedoboru kadr medycznych a utrzymującego się zapotrzebowania na fachową i szybką pomoc, zarządzanie placówką ochrony zdrowia powinno być powierzone specjalistom mającym interdyscyplinarną wiedzę, wiedzę w zakresie funkcjonowania systemu, ustawodawstwa, finansów a przede wszystkim zarządzania - wszystkimi dostępnymi zasobami, zwłaszcza finansowymi i ludzkimi. Skupienie tak odpowiedzialnych zadań jak leczenie pacjentów i zarządzanie jest stąpaniem po grząskim gruncie. W przedsiębiorstwie jakim jest szpital, niezwykle istotnym jest połączenie funkcji człowieka odpowiadającego za zdrowie i życie pacjentów, ale także za jakość udzielonych świadczeń, finanse, wykorzystanie nowych technologii czy konkurencyjność na rynku.

Konieczność zmian

Niewątpliwie potrzebna jest kampania społeczna i zmiana ustawodawstwa, która pozwoli umiejscowić tego profesjonalistę w systemie. Konieczne jest zdefiniowanie specjalisty zdrowia publicznego, określenie jego kompetencji oraz roli. Niedopuszczalnym jest by w państwie nie funkcjonowała odpowiedzialnie tworzona promocja zdrowia. Efektywny system nie może skupiać się wyłącznie na leczeniu, należy zwrócić uwagę na zabieganie, jeżeli w porę zostanie to zauważone i uznane jako kapitał, promocja zdrowia jest inwestycją na przyszłość, inwestycją w zdrowe, żyjące coraz dłużej i lepiej społeczeństwo. Reformując bardzo trudny obszar jakim jest ochrona zdrowia bardzo istotna jest kwestia dobrych praktyk. Rozwiązań z powodzeniem funkcjonujących w innych krajach nie należy przenosić w sposób mechaniczny. Być może jednak dobrym przykładem są funkcjonujące w Wielkiej Brytanii, uznane za bardzo skuteczne tzw. ośrodki promocji zdrowia, które mogłyby być kolejnym miejscem dla funkcjonowania specjalisty zdrowia publicznego w polskim systemie. Na polskim rynku widocznie jest zapotrzebowanie na tego typu profesjonalistę, który być może w dłuższej perspektywie czasowej jest swego rodzaju narzędziem do uzdrowienia systemu. To założenie bardzo odważnie postawione, zauważone, z pewnością przyniesie wymierne efekty. Konstruując nowy obraz ochrony zdrowia w Polsce z pewnością warto uwzględnić w nim specjalistę zdrowia publicznego.

Anna Grela, Fundacja im. Lesława A.Pagi

Zachęcamy do komentowania i dzielenia się opiniami na ten temat na  kontakt@politykazdrowotna.com 

Dziękujemy! Twój komentarz został pomyślnie dodany i oczekuje na moderację.

Dodaj komentarz

2 komentarze

Janusz Piątek, 02 Grudnia 2016, 21:54
Super, tylko żeby jeszcze politycy chcieli to uwzględnić w tworzonej swojej polityce zdrowotnej.
Natalia Środa, 04 Stycznia 2017, 12:44
Politycy politykami, ale trudno jest szczególnie w działaniach miejscowych, np. szpitalu - wszelkie programy zwiększania efektywności leczenia (wykorzystania sprzętu, doboru leków, czasu pracy personelu) są obalane przez środowisko lekarskie. Nie wspominając o programach promocji zdrowia. Nic tylko leki.... Na otyłość leki, na cukrzycę leki, na nadciśnienie leki.... Nowotwór to też przeciez tylko geny... A co ze stylem życia? Dlaczego nie wskazuje się pacjentom jako postępować? Skąd tak dużo zaufania do leków i lekarzy, którzy nie dopuszczają do głosu żadnych innych możliwości? Bo to jest najprostsze? Jesli tak, szkoda. W systemie jest dużo pieniędzy, które na prawdę można dobrze wykorzystać.