NIK: fiasko Narodowego Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego

27 Stycznia 2017, 11:19

Narodowy Program Ochrony Zdrowia Psychicznego zakończył się fiaskiem – to ogólne podsumowanie z najnowszego raportu Najwyższej Izby Kontroli. 

Wyznaczonych celów i wytyczonych zadań nie zrealizowała ani administracja rządowa, ani samorządowa. Nie udało się ograniczyć występowania zagrożeń dla zdrowia psychicznego, ani polepszyć jakości życia osób z zaburzeniami psychicznymi i ich bliskich. Nie poprawiła się też dostępność świadczeń opieki psychiatrycznej w latach 2011-2015 – czytamy w raporcie NIK.

Problemy z psychiatrią nie pojawiły się nagle

Przyczyny fiaska Programu to niezaplanowanie środków finansowych przez realizatorów poszczególnych zadań, nieskuteczna koordynacja Programu, a także ogólnikowość części celów i zadań. Kolejną kwestią jest niedofinansowanie psychiatrii. To oczywiście nie budzi żadnych wątpliwości. Postulujemy, żeby na psychiatrię przekazywać przynajmniej 5 proc. kwoty, jaką NFZ przeznacza na finansowanie świadczeń. Dziś jest to mniej niż 3,5 proc. Ale nie tylko wysokość nakładów, lecz również archaiczna struktura naszego lecznictwa psychiatrycznego jest problemem. A także sposób finansowania świadczeń. Narodowy Program Ochrony Zdrowia Psychicznego służy właśnie reformie psychiatrii – mówił Marek Balicki. O zagrożeniu realizacji Programu NIK alarmowała już w 2012 r. po kontroli „Przestrzegania praw pacjenta w lecznictwie psychiatrycznym”. Alarmowali też psychiatrzy.

Miała być rewolucja, a skończyło się źle

Narodowy Program Ochrony Zdrowia Psychicznego miał zapoczątkować proces tworzenia optymalnych rozwiązań organizacyjnych w leczeniu psychiatrycznym. Program zakładał odejście od częstych hospitalizacji na rzecz opieki środowiskowej, a podstawę opieki psychiatrycznej miały stanowić Centra Zdrowia Psychicznego. NIK zwraca uwagę, że tym samym nie doprowadzono do ograniczenia występowania zagrożeń dla zdrowia psychicznego, nie osiągnięto poprawy jakości życia osób z zaburzeniami psychicznymi i ich bliskich oraz lepszej dostępności świadczeń opieki zdrowotnej w latach 2011-2015.

Wzrosła liczba samobójstw

W  okresie realizacji Narodowego Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego nastąpił wzrost liczby zamachów samobójczych zakończonych zgonem o ponad 60 proc. - z 3839 w 2011 r. (pierwszy rok obowiązywania Programu) do 6165 w 2014 r. W Polsce co roku ginie śmiercią samobójczą więcej osób niż w wypadkach komunikacyjnych.Według danych Eurostatu wskaźnik ten wyniósł 16,35 w 2013 r., podczas  gdy w średnia dla UE osiągnęła 11,67.

Kolejny raz zawiodło Ministerstwo Zdrowia

Nie powstawały kluczowe projekty Narodowego Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego: Centra Zdrowia Psychicznego, spełniające kryteria określone w Programie. Za ich tworzenie miały być odpowiedzialne samorządy, te jednak nie otrzymały niezbędnego wsparcia (także finansowego), ponieważ Ministerstwo Zdrowia nie ustaliło m.in. zasad tworzenia i finansowania modelu środowiskowej opieki psychiatrycznej. W większości zadania ujęte w Narodowym Programie Zdrowia Psychicznego, przypisane poszczególnym podmiotom nie były realizowane. Jednostki samorządu terytorialnego  realizowały tylko pojedyncze zadania, nie zawsze w całości, częściej tylko w niepełnym zakresie. Ze swoich zadań nie wywiązywały się też ministerstwa, np. minister zdrowia nie zrealizował 29 zadań spośród 32 określonych w harmonogramie Programu. Z kolei minister Edukacji Narodowej zrealizował tylko dwa zadania, spośród dziewięciu przypisanych do wykonania: opracowano i rozpoczęto, choć z  czteroletnim opóźnieniem, m.in. realizację programu zapobiegania samobójstwom wśród dzieci i młodzieży.

Złe finansowanie i nierzetelne sprawozdania

Zalecane nakłady na realizację Narodowego Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego w latach 2011-2015 ustalono w kwocie ogółem 1,271 mld zł, w tym z budżetu państwa i samorządów - miały wynieść 611 mln zł, a z NFZ 660 mln zł. Nakłady ministra zdrowia na realizację Programu w latach 2011-2015 wyniosły 114 tys. zł przy zalecanym milionie złotych. Coroczne sprawozdania realizatorów zadań zapisanych w Programie były nierzetelne i uniemożliwiały właściwe przyporządkowanie poniesionych wydatków do postulowanych nakładów. Minister zdrowia nie poinformował Rady Ministrów o niezrealizowaniu pilotażowego programu wdrożenia środowiskowego modelu opieki psychiatrycznej.

Brak zabezpieczenia środków na Program na lata 2016-2020

Minister zdrowia - który pełnił wiodącą rolę w realizacji Programu - nie zabezpieczył, w projektach kolejnych ustaw budżetowych, środków na realizację nowej edycji Narodowego Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego na lata 2016-2020, mimo że stosownie do wydanego przez siebie rozporządzenia z dnia 21 sierpnia 2009 r. w sprawie priorytetów zdrowotnych uznał zapobieganie, leczenie i rehabilitację zaburzeń psychicznych za priorytet zdrowotny. Nie przygotował także do końca 2015 r., nowej edycji Narodowego Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego na lata 2016-2020, pomimo że Zespół do spraw opracowania projektu Programu powołano 15 października 2015 r. Zespół ten powołano dopiero w kwietniu 2016 r.

Odpowiedzialnym za realizację zadań w ramach Narodowego Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego był wiceminister Jarosław Pinkas, o którego dymisji pisaliśmy w tym tygodniu. 

Janusz Maciejowski

Polecamy także:

  • O zmianach w psychiatrii rozmawialiśmy z Markiem Balickim tutaj
  • O tym, że NIK krytykuje działania MZ w obszarze psychiatrii pisaliśmy tutaj
Dziękujemy! Twój komentarz został pomyślnie dodany i oczekuje na moderację.

Dodaj komentarz