Jaki model dla polskiej psychiatrii? Pokazujemy rozwiązania zagraniczne

12 Października 2017, 14:32

Sejmowa Komisja Zdrowia zajmuje się dziś nowelizacją ustawy o ochronie zdrowia psychicznego. Zaproponowane rozwiązania od dawna funkcjonują w krajach Unii Europejskiej. 

Reorganizację psychiatrii ministerstwo zdrowia zapowiadało już na początku kadencji. Po wielu latach prób uzdrowienia tego sektora opieki, w tym fiasku poprzedniego Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego, u progu kolejnego mamy szanse doczekać się reformy psychiatrii w Polsce.

Co zakłada nowela?

Nowela ustawy o ochronie zdrowia psychicznego wprowadza m.in. zmiany w zakresie stosowania przymusu bezpośredniego, finansowania świadczeń zdrowotnych oraz funkcjonowania centrów zdrowia psychicznego. Opieka nad pacjentem ma być kompleksowa i łatwiej dostępna. Środki będą przeznaczane za opiekę nad określoną grupą mieszkańców, zniknie zatem finansowanie za wizytę czy dzień pobytu.

Ponadto ustawa przewiduje, iż przyjęcie osoby do domu opieki społecznej bez zgody samego pacjenta a za aprobatą przedstawiciela ustawowego będzie wymagało orzeczenia sądu. Projekt nakłada także obowiązek okresowych badań przebywających tam osób w celu kontroli zasadności pobytu pacjenta w takim ośrodku.

Polski system nie na standardy XXI w.

Polski model opieki psychiatrycznej od wielu lat poddawany jest krytyce. Wielokrotnie wskazywano na brak efektywności stosowanych w nim form terapii, gdyż model ten nie premiował efektu zdrowotnego. Nie upowszechniano alternatywnych form leczenia, propagując lecznictwo zamknięte, które sprzyja alienacji przebywających tam pacjentów. Tymczasem szacuje się, że około 8 mln Polaków cierpi na zaburzenia psychiczne. Stosunkowo często rozpoznaje się depresję. Poważnym problemem są także zaburzenia organizmu wywołanie substancjami psychoaktywnymi oraz utrzymujący się na wysokim poziomie odsetek samobójstw. Optymizmem nie napawają także globalne prognozy. Według WHO aż 350 mln ludzi na świecie cierpi na depresję a chorych z kolejnymi latami przybywa.

Opieka nad pacjentem przeniesiona do środowiska

Tymczasem na świecie w ostatnich latach zredukowano liczbę łóżek, pobyty na oddziałach psychiatrycznych stały się krótsze, a opiekę nad pacjentem rozpoczęto realizować w środowisku. W miejsce dużych szpitali psychiatrycznych zdecydowano się tworzyć małe i przyjazne pacjentowi ośrodki. Rozwiązania takie funkcjonują m.in. w Niemczech i Włoszech. We Włoszech także nie funkcjonują odrębne szpitale psychiatryczne, oddziały umieszcza się w placówkach wieloprofilowych. Znaczący odsetek pacjentów znajduje pomoc w dziennych ośrodkach pomocy. W Europie w tym względzie przeważa lecznictwo otwarte a chory otoczony jest kompleksową opieką specjalistów.

Ważna rola lekarzy rodzinnych

Sporo osiągnięć w zakresie promocji zdrowia psychicznego i profilaktyki zaburzeń psychicznych ma Skandynawia.  W Norwegii już wiele lat temu zdecydowano się na odejście od dużych szpitali skupiających chorych. Za opiekę w tym zakresie odpowiadają w dużej części lekarze ogólni - oni koordynują drogę pacjenta w systemie, planują profilaktykę oraz leczenie, w razie potrzeb kierują chorych do specjalistów. Opiekę nad zdrowiem psychicznym dzieci sprawują pielęgniarki. W Szwecji zdecentralizowano opiekę psychiatryczną przekazując ją w ręce samorządów. Organizacja takich świadczeń jest obligatoryjna. Podobnie jak w Norwegii podstawową pomoc można uzyskać tam na poziomie przychodni, gdzie obok lekarzy praktykę sprawują także psychologowie a samorząd gwarantuje różnorodne formy wsparcia. Część świadczeń z zakresu psychiatrii do podstawowej opieki zdrowotnej włączono także w Hiszpanii. Kraje rozwinięte uskarżające się na wysoki odsetek chorych zwracają uwagę na koszty związane z absencją takich osób w pracy i rosnące obciążenia budżetu opieki zdrowotnej, wdraża się tam dlatego długoletnie strategie, do których należą m.in. skuteczne działania profilaktyczne.

Brakuje psychiatrów

Na niedobór kadry uskarżają się m.in. Węgrzy. Psychiatria jest także specjalizacją deficytową w Polsce. We Francji mimo, że system znajduje się w posiadaniu wyjątkowo wysokiego odsetka tych specjalistów, psychiatrzy nie chętnie zasilają publiczny system. Odbija się to szczególnie na pacjentach w małych miejscowościach.

Pacjenci w oczekiwaniu na reformę

Krajowe wydatki na zdrowie psychiczne wynoszą jedynie nieco ponad 3 proc. publicznego budżetu na ochroną zdrowia. W porównaniu do 10 proc. wydatków NHS na ten cel w Wielkiej Brytanii. Opieka środowiskowa w Polsce poziomie rozwija się głównie w dużym miastach. Poprzedni Narodowy Program Ochrony Zdrowia Psychicznego zakończył się niepowodzeniem. Zapisy w nim ujęte nigdy nie były egzekwowane. Kluczową rolę w nowym systemie mają pełnić centra zdrowia psychicznego, umieszczone w lokalnej społeczności, oferujące wszechstronną pomoc. Eksperci wskazują także na konieczność podniesienia nakładów w tym zakresie. Niestety brak środków to jedna z powszechniejszych obok nie zawsze skutecznej koordynacji pacjenta, bolączek opieki psychiatrycznej w Europie.

Uda się czy nie?

Dobrą informacją jest, że propozycje zmian poprzedzić ma pilotaż. To pozwoli skutecznie zaimplementować wypracowane rozwiązania bez groźby ich niepowodzenia. Należy pamiętać, że standardy funkcjonujące w krajach UE niejednokrotnie odbiegają od tych funkcjonujących w Polsce. Kreując nowy model opieki psychiatrycznej należy wziąć pod uwagę ograniczone możliwości finansowe i kadrowe, które skutecznie mogą zablokować tę reformę. Według zapowiedzi duża odpowiedzialność spoczywać będzie na samorządach. 

Anna Grela

Dziękujemy! Twój komentarz został pomyślnie dodany i oczekuje na moderację.

Dodaj komentarz