Uzdrowiska pod lupą NIK: (nie)Naturalne surowce lecznicze

14 Marca 2019, 9:35 seniorzy

W zabiegach bodźcowych w leczeniu uzdrowiskowym niektóre zakłady lecznicze wykorzystywały zamiast naturalnych surowców leczniczych produkty, które nimi nie były, tzw. zamienniki. Stosowano je w większości skontrolowanych zakładów w co piątym zabiegu bodźcowym. Brakuje też badań jakościowych, które potwierdzałyby skład i właściwości stosowanych surowców naturalnych w zabiegach bodźcowych - podkreśla NIK w najnowszym raporcie.

Zgodnie z zapisami ustawy o lecznictwie uzdrowiskowym, aby otrzymać status uzdrowiska, dana gmina musi spełnić łącznie pięć warunków, w tym przede wszystkim posiadać złoża naturalnych surowców leczniczych oraz klimat o właściwościach leczniczych.

Temat uzdrowisk NIK podejmowała już w 2017 r. przy okazji kontroli o spełnianiu wymogów określonych dla uzdrowisk. Kontrola ta wykazała, że posiadanie statusu uzdrowiska nie zawsze oznaczało, że dana miejscowość spełniała np. wymogi środowiskowe. Jednym z warunków niezbędnym dla uzyskania statusu uzdrowiska jest bowiem czyste powietrze. Tymczasem - jak pokazały wyniki kontroli - powietrze w uzdrowiskach nie było wolne od zanieczyszczeń i hałasu. Żadna ze skontrolowanych wówczas miejscowości nie spełniała wszystkich warunków określonych dla uzdrowisk. NIK podkreśla, że brak dbałości o środowisko naturalne może oznaczać dla gminy utratę statusu uzdrowiska, a tym samym ograniczenie dostępu do lecznictwa uzdrowiskowego dla pacjentów.

Leczenia uzdrowiskowe - rodzaje i miejsca leczenia. Źródło: Opracowanie własne NIK.

Brak standardów leczenia uzdrowiskowego

Jak podkreśla NIK, chociaż leczenie uzdrowiskowe jest jedną z najstarszych dziedzin medycyny, do dzisiaj nie określono standardów dotyczących prowadzenia tego leczenia, w tym norm i procedur wykonywania poszczególnych zabiegów bodźcowych. 

Ustanowiono jedynie przepisy, które nakładają na zakłady lecznicze obowiązek stosowania do zabiegów bodźcowych wyłącznie naturalnych surowców leczniczych. W praktyce brak standardów w leczeniu uzdrowiskowym może przekładać się na niewłaściwe wykonanie zabiegu, użycie surowca w nieodpowiedniej ilości lub o słabej jakości. Brak standardów może też spowodować, że zakłady lecznicze będą częściej stosowały - zamiast naturalnych surowców - ich zamienniki, które nie spełniają wymogów określonych dla naturalnych surowców leczniczych. 

Jednym z wymogów udzielania świadczeń zdrowotnych w leczeniu uzdrowiskowym jest wykonywanie co najmniej jednego ‘zasadniczego zabiegu bodźcowego dziennie z wykorzystaniem naturalnych surowców leczniczych. Zgodnie z wytycznymi - Ministra Zdrowia i Prezesa NFZ niedozwolone jest stosowanie do tego celu produktów innych niż naturalne surowce lecznicze. Tymczasem - jak wykazała kontrola NIK - zdarzało się, że zakłady lecznicze do wykonywania zabiegów bodźcowych stosowały zamiast  naturalnych surowców - ich zamienniki.

Schemat dostarczania surowców leczniczych. Źródło: Opracowanie własne NIK na podstawie wyników kontroli.

W ramach finansowanego przez NFZ leczenia uzdrowiskowego, mimo określonego prawnie wymogu, tylko 78 proc. zabiegów bodźcowych wykonano z wykorzystaniem naturalnych surowców leczniczych(takich jak borowina, woda lecznicza czy gazy lecznicze). Natomiast ich zamienniki (np. żel borowinowy, plastry borowinowe, pasta borowinowa, płyn siarczkowy czy techniczny dwutlenek węgla) stosowano w 12 (na 16) skontrolowanych zakładach lecznictwa uzdrowiskowego w co piątym zabiegu bodźcowym.

Odsetek udzielonych zabiegów bodźcowych z wykorzystaniem naturalnych surowców leczniczych i innych produktów. Źródło: Opracowanie własne NIK na podstawie wyników kontroli.

Występowanie naturalnych surowców leczniczych na obszarze uzdrowisk nie decydowało o ich znaczącym wykorzystywaniu w leczeniu prowadzonym w zakładach lecznictwa uzdrowiskowego.

NIK wskazuje, że większość zakładów  korzystała z możliwości stosowania naturalnych surowców leczniczych spoza  własnego uzdrowiska. Aż 13 zakładów lecznictwa uzdrowiskowego sprowadzało surowce lecznicze z terenów innych uzdrowisk. Według NIK, stoi to w sprzeczności z ideą leczenia uzdrowiskowego. 

Naturalne surowce lecznicze - bez obowiązku badań

Naturalne surowce lecznicze, po wydobyciu ze złóż i odwiertów, nie podlegają obowiązkowym badaniom zachowania właściwości leczniczych i czystości bakteriologicznej - są one badane tylko raz na 10 lat, w sytuacji gdy gmina stara się o utrzymanie statusu uzdrowiska lub przed jego uzyskaniem. Natomiast na etapie udzielania świadczeń zdrowotnych takie badania nie są już prowadzone. Nie ma również wymogu badania innych produktów wykorzystywanych przez zakłady lecznictwa uzdrowiskowego. Nie są określone wymogi co do składu, stężenia i jakości takich produktów. Tylko niektóre z nich są rejestrowane jako produkty lecznicze i podlegają reżimowi Prawa farmaceutycznegoPozostałe substancje nie podlegają kontroli sanitarnej ani nadzorowi farmaceutycznemu. W tych przypadkach nie ma żadnych uregulowań prawnych dotyczących ich składu czy jakości.

Reżimowi Prawa farmaceutycznego nie podlegają też naturalne surowce lecznicze, które nie są produktami leczniczymi. NIK zauważa, że jedynie systematyczne jakościowe badania surowców przez uprawnione podmioty mogą zapewnić ich odpowiednią jakość i czystość, niezbędną dla zachowania właściwości leczniczych. 

Tymczasem w Polsce nie ma wyznaczonego organu odpowiedzialnego za kontrolę właściwości mikrobiologicznych i fizykochemicznych (leczniczych) surowców naturalnych wykorzystywanych do celów leczniczych, pod wydobyciu ze złóż i odwiertów. W tej sytuacji pacjenci nie mogą mieć pewności, czy produkty wykorzystywane do ich leczenia gwarantują skuteczność.

Województwa, w których przeprowadzono kontrole sanitarne wód leczniczych w basenach leczniczych na obszarze uzdrowisk. Źródło: Opracowanie własne NIK na podstawie wyników kontroli.

Kontrolerzy stwierdzili także przypadki stosowania substancji, które przechowywano w nieoznakowanych opakowaniach, bez określenia nazwy, składu, ilości, pochodzenia i daty ważnościSubstancje te nie były też odpowiednio zabezpieczone przed zanieczyszczeniem i wysuszeniem.

Świadczenia niezgodnie z warunkami

W aż 11 skontrolowanych zakładach leczniczych, co czwartemu pacjentowi udzielono świadczeń zdrowotnych niezgodnie z warunkami określonymi przez Ministra Zdrowia i Prezesa NFZ. Co dziesiąty pacjent nie otrzymał wymaganej ilości zasadniczych zabiegów bodźcowych z wykorzystaniem naturalnych surowców leczniczych, a co trzeciemu leczonemu w szpitalu - nie wykonano wymaganych badań lekarskich. Połowa skontrolowanych zakładów nieprawidłowo prowadziła dokumentację medyczną.

Odsetek nieprawidłowo udzielonych i dokumentowanych świadczeń zdrowotnych. Źródło: Opracowanie własne NIK na podstawie wyników kontroli.

W ocenie NIK nadzór nad wykorzystywaniem naturalnych surowców leczniczych nie był w pełni skuteczny. Nie obejmował sprawdzania, czy do zabiegów bodźcowych stosowane są naturalne surowce o odpowiednich parametrach mikrobiologicznych i fizykochemicznych (leczniczych). Wojewodowie nie planowali wydatków na wykonanie badań właściwości mikrobiologicznych i fizykochemicznych używanych surowców, a jak podkreśla Izba, budżetu wojewody mogą być pokrywane wszystkie koszty związane z realizacją ustawowych zadań naczelnych lekarzy uzdrowisk, w szczególności dotyczących monitorowania wykorzystywania surowców, których używa się do leczenia pacjentów.

Źródło: Opracowanie własne NIK na podstawie wyników kontroli.

Mimo że naczelni lekarze uzdrowisk zobowiązani są do kontroli i oceny jakości udzielanych świadczeń zdrowotnych oraz monitorowania wykorzystania naturalnych surowców leczniczych, żaden nie wykonywał badań mikrobiologicznych i fizykochemicznych naturalnych surowców leczniczych stosowanych przez zakłady lecznicze. Wojewodowie, w ramach sprawowanego nadzoru nad lecznictwem uzdrowiskowym, także nie zlecali wykonania takich badań.

W czterech z pięciu skontrolowanych województw naczelni lekarze uzdrowisk kontrolowali wykorzystywanie naturalnych surowców leczniczych przez zakłady lecznictwa uzdrowiskowego. W trzech województwach naczelni lekarze uzdrowisk nie stwierdzili przypadków wykorzystywania w zakładach lecznictwa uzdrowiskowego niedozwolonych zamienników naturalnych surowców leczniczych, podczas gdy NIK wykazała ich stosowanie w zakładach leczniczych we wszystkich pięciu województwach. 

Wobec powyższego nie można mieć pewności, że zabiegi bodźcowe są właściwie wykonywane, a środki publiczne zasadnie wydatkowane na tak prowadzone zabiegi.

źródło: NIK

Dziękujemy! Twój komentarz został pomyślnie dodany i oczekuje na moderację.

Dodaj komentarz