Spore zmiany w PAN: płace minimalne jak na uczelni, większy nadzór nad jednostkami

09 Kwietnia 2019, 9:33 badania technik diagnosta mikroskop naukowiec

Zmienią się zasady wynagradzania pracowników Polskiej Akademii Nauk. Ponadto prezes tej instytucji będzie mógł m.in. ustalać wynagrodzenie dyrektora instytutu naukowego i zyska prawo jego odwołania przed upływem 4-letniej kadencji. Będzie też decydować w sprawie spółek powoływanych do komercjalizacji wyników badań naukowych.

Rząd planuje zmiany w ustawie o Polskiej Akademii Nauk oraz niektórych innych ustawach. Chce przyjąć projekt ustawy w tym kwartale. 

Silniejszy nadzór nad jednostkami

Zgodnie z zapowiedziami, doprecyzowaniu ulegną kwestie bieżącego nadzoru nad jednostkami naukowymi PAN i jej innymi jednostkami organizacyjnymi oraz jego zakres. Nadzór nad nimi będzie sprawował Prezes PAN w zakresie realizacji ich zadań statutowych i zarządzaniem środkami publicznymi.
W ramach nadzoru Prezes PAN będzie uprawniony do żądania pisemnych wyjaśnień w wyznaczonym terminie, a także do dokonywania kontroli w jednostkach naukowych PAN i innych jej jednostkach organizacyjnych PAN. Uzyska on również prawo przeprowadzania kontroli merytorycznych i finansowych w instytutach naukowych i zalecania dyrektorowi instytutu – na podstawie ich wyników – podjęcia działań naprawczych. Jaki ma być efekt? Prezes PAN ma nie tylko reagować na sygnały o nieprawidłowościach, ale także rutynowo badać realizację zadań statutowych i wydatkowanie środków publicznych przez instytuty, co powinno przyczynić się do efektywniejszego zarządzania środkami i zminimalizowania ryzyka ewentualnych nieprawidłowości.

Audyty

Kolejnym nowym zadaniem ma być przeprowadzanie – w uzasadnionych przypadkach – audytu działalności naukowej, w ramach audytu zewnętrznego, już umocowanego w przepisach. Proponowane uregulowania nie ograniczą niezależności instytutów naukowych PAN, które zachowają swoją osobowość prawną i autonomię badawczą. Audyt naukowy, prowadzony przez międzynarodowych ekspertów, w oparciu o międzynarodowe standardy, powinien ułatwić określenie pozycji naukowej każdego z poddanych tej procedurze instytutów na tle nauki światowej. Wyniki mogą posłużyć do ewentualnej reorganizacji struktury Akademii.

Działania naprawcze
Wydziały PAN uzyskają uprawnienia do formułowania zaleceń i zobowiązywania dyrektora instytutu naukowego do podejmowania działań naprawczych oraz do informowania Wiceprezesa nadzorującego prace wydziału PAN właściwego ze względu na specjalność naukową instytutu o ich wdrożeniu – pozwoli to na domknięcie procedury oceny okresowej. Obecnie Wydziały przedstawiają wyłącznie opinię dotyczącą wniosków z okresowej oceny instytutów naukowych Akademii, co nie ma większego wpływu na ewentualny proces naprawczy.

Wynagrodzenia
Prezes PAN zostanie uprawniony do określania wynagrodzenia dyrektora instytutu naukowego i jego odwołania przed upływem 4-letniej kadencji na podstawie wyników kontroli oraz na podstawie wniosku Wiceprezesa PAN, jeżeli dojdzie do naruszenia przez tego dyrektora prawa lub zostanie stwierdzone – przez radę naukową, że nie wykonuje on należycie swoich obowiązków albo nie wykonuje on zaleceń działań naprawczych sformułowanych przez wydział, na podstawie oceny okresowej. 

Prezydium Akademii, na wniosek Prezesa Akademii lub dyrektora instytutu złożony po zasięgnięciu opinii wydziału PAN właściwego ze względu na specjalność naukową instytutu, będzie podejmowało uchwałę o połączeniu, podziale, reorganizacji lub likwidacji instytutu. Zmiana w tej procedurze ograniczy zbędną biurokrację i skróci procedurę. Połączenie, podział, reorganizacja polegająca na zmianie przedmiotu lub zakresu działania instytutu lub likwidacja instytutu, będą nadal wymagały uzgodnienia z ministrem właściwym do spraw szkolnictwa wyższego i nauki, co oznacza, że zachowa on nadzór nad przekształceniami o potencjalnych skutkach finansowych, ale zostanie wyłączony z procedur np. uzgadniania wewnętrznej struktury instytutu czy zmian nazw komórek organizacyjnych instytutów.

Transfer technologii
Planowane jest też przeniesienie na Prezesa PAN uprawnienia do wyrażania sprzeciwu wobec czynności podejmowanych przez instytuty PAN, w celu komercjalizacji wyników badań naukowych i prac rozwojowych oraz prowadzenia działań z zakresu transferu technologii i  promocji nauki. Chodzi m.in. o tworzenie spółek, obejmowania lub nabywania i posiadania udziałów oraz akcji spółek handlowych, ujednolici przepisy dotyczące zgłaszania przez instytuty PAN zamiaru tworzenia spółek handlowych dedykowanych komercjalizacji, jak i spółek kapitałowych tworzonych w celu realizacji przedsięwzięć z zakresu infrastruktury badawczej lub zarzadzania nią. Dokonanie tej czynności będzie możliwe, jeżeli w terminie 45 dni od dnia doręczenia zgłoszenia Prezes PAN nie wniesie sprzeciwu. Po roku decyzja będzie wygasała i wymagała nowego wniosku. Efekt? Rząd planuje, że prezes będzie mieć większą kontrolę nie tylko nad zarządzaniem środkami publicznymi przez instytuty, ale także nad zarządzaniem własnością intelektualną powstającą w instytutach.

Zrównanie naukowców z wykładowcami
Środowisko PAN oczekiwało zrównania statusu pracowników naukowych tej instytucji z nauczycielami akademickimi zatrudnionymi w uczelniach. W projekcie wpisano, że analogicznie jak w przypadku nauczycieli akademickich – wysokość miesięcznego wynagrodzenia zasadniczego w jednostce naukowej Akademii dla pracownika naukowego nie będzie mogła być niższa niż 50% wynagrodzenia profesora, określonego w Prawie o szkolnictwie wyższym i nauce.

Jakie zmiany w zarobkach?
Obecnie wysokość minimalnego miesięcznego wynagrodzenia zasadniczego dla profesora w uczelni publicznej wynosi 6410,00 zł. Zgodnie z zaproponowaną regulacją minimalne wynagrodzenie zasadnicze w jednostce naukowej Akademii dla pracownika naukowego powinno wynosić nie mniej niż 50% wynagrodzenia profesora, przy czym:
1) dla profesora – nie mniej niż 100% ww. kwoty;
2) dla profesora instytutu – nie mniej niż 83%;
3) dla adiunkta – nie mniej niż 73%.

Prawa autorskie
Zrównanie statusu pracowników naukowych PAN z nauczycielami akademickimi ma obejmować także wpisanie w ustawę, że wykonywanie obowiązków pracownika naukowego stanowi działalność twórczą o indywidualnym charakterze, o której mowa w ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych.
Z uwagi na potrzebę jednolitego traktowania pracowników naukowych wykonujących analogiczne obowiązki, zatrudnionych zarówno na uczelniach, w jednostkach naukowych Polskiej Akademii Nauk, w instytutach  badawczych i w pionie badawczym Sieci Badawczej Łukasiewicz, zaproponowano w art. 2 i art. 3 projektowanej ustawy dodanie w ustawie z dnia 30 kwietnia 2010 r. o instytutach badawczych (Dz. U. z 2018 r. poz. 736 i 1669) oraz w ustawie z dnia 21 lutego 2019 r. o Sieci Badawczej Łukasiewicz przepisów wprowadzających zasadę, że wykonywanie obowiązków przez pracownika naukowego instytutu badawczego i pracownika pionu badawczego zatrudnionego w Centrum Łukasiewicz i instytutach Sieci Badawczej Łukasiewicz stanowi działalność twórczą o indywidualnym charakterze, o której mowa w ustawie z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych.

Aleksandra Kurowska

Dziękujemy! Twój komentarz został pomyślnie dodany i oczekuje na moderację.

Dodaj komentarz