Zamówienia publiczne do 30 tys. euro to wciąż „duży” problem prawny

17 Października 2019, 14:56 pieniądze

Czasem słyszę takie opinie, że jest to jedyny obszar w zamówieniach publicznych, gdzie „hulaj dusza piekła nie ma”. Niestety niejeden zamawiający przekonał się już, że może dojść do naruszenie przepisów o zamówieniach publicznych - zwraca uwagę Magdalena Banach, ekspertka Kancelarii Doradczej Rafał Janiszewski, była dyrektor szpitala wojewódzkiego. 

1 stycznia 1995 r., po istotnych zmianach gospodarczych w kraju, została wprowadzona ustawa z dnia 10 czerwca 1994 r. o zamówieniach publicznych, co wiązało się jednoznacznie z utworzeniem systemu zamówień publicznych, zgodnego z normami międzynarodowymi oraz uwzględniającego potrzeby zmieniającego się rynku polskiego.

Pierwszy akt prawny był krótki, usystematyzowany, wydawało się, bardzo czytelny, choć w praktyce już wtedy przysporzył wiele problemów. Największym z nich było przestawienie mentalności podmiotów, pełniących rolę zamawiającego, na to, że nie tylko dokonanie zamówienia jest istotne ale także sposób jego udzielenia.

Obowiązek stosowania ustawy zachodził w sytuacji spełnienia 3 prostych przesłanek:

- zamówienie było udzielane przez podmiot wskazany w ustawie,

- podczas realizacji zamówienia wydatkowano środki publiczne,

- przedmiotem zamówienia były dostawy, usługi lub roboty budowlane, a utrudnieniem spędzającym sen z powiek była zasada, że każdy wydatek (nawet 1 ecu) był zamówieniem publicznym.

Ten koszmar został nieco ograniczony, kiedy to w 2001 r., dolny próg stosowania ustawy określono na 3000 euro a w 2002 r. podniesiono do 6000 euro. I choć od tego czasu system ten ulegał licznym modyfikacjom, bez wątpienia, żaden podmiot publiczny nie może zapomnieć o istnieniu artykułu, że przepisów ustawy nie stosuje się do zamówień publicznych, których wartość nie przekracza wyrażonej w złotych równowartości kwoty (i tu zmieniały się wartości poczynając od 3 tys, euro do 30 tys. euro).

Z przepisami ustawy o zamówieniach publicznych zaprzyjaźniamy się już ponad 20 lat, można by rzec, że o zamówieniach publicznych dokonywanych do obecnie 30 tys. euro napisano i powiedziano już wszystko. Nic bardziej mylnego – tematyka ta jest wciąż niewyczerpana i niezaspokojona, a proces pogłębiania wiedzy w przedmiotowym zakresie wspomagają kontrole KIO, RIO, NIK i innych uprawnionych organów. Te zamówienia traktowane są ciągle po macoszemu, uznawane często za mało istotne, wciąż są przedmiotem niewłaściwej interpretacji. Pojawiają się opinie np., że wartość zamówienia poniżej progu zwalnia zamawiającego z obowiązku stosowania przepisów ustawy PZP, ale to wcale nie oznacza, że może on je realizować w sposób dowolny. Nieustające pytania tj.: jak poprawnie ustalać wartość tych zamówień, w jaki sposób zawrzeć umowę o zamówienie na zasadzie złożenia i przyjęcia oferty, negocjacji czy przetargu w rozumieniu przepisów prawa cywilnego, czy należy upubliczniać wszystkie zakupy w trybie zapytania ofertowego poniżej 30 tys. euro, czy plany postępowań o udzielenie zamówienia publicznego dotyczą zamówień o wartości poniżej 30 tys. euro, wreszcie jak tą tematykę zapisać w formie regulaminu by ułatwić efektywną realizację zamówień w danym podmiocie – świadczą o tym, że to ciągle materia nieprzyswojona.

Czasem słyszę takie opinie, że jest to jedyny obszar w zamówieniach publicznych, gdzie „hulaj dusza piekła nie ma”. Niestety niejeden zamawiający przekonał się już, że może dojść do naruszenie przepisów o zamówieniach publicznych w sposób określony w art.17 Ustawy z dnia 17 grudnia 2004 r. o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych. A kary za to to upomnienie, nagana, kara pieniężna czy zakaz pełnienia funkcji związanych z dysponowaniem środkami publicznym.

Każdy Zamawiający powinien znać kilka podstawowych warunków dla bezpiecznej realizacji tych zamówień:

1. Do zamówień publicznych o wartości nie przekraczającej wyrażonej w złotych równowartości kwoty 30 000 euro nie stosujemy ustawy - Prawo zamówień publicznych. To, że zamawiający przeprowadził postępowanie o udzielenie zamówienia, stosując przepisy PZP, nie ma żadnego znaczenia prawnego i nie mają tu zastosowania żadne środki ochrony prawnej tj. ( odwołania, skargi). Krajowa Izba Odwoławcza odrzuca środki ochrony prawnej, jeżeli stwierdzi, że w sprawie nie mają zastosowania przepisy ustawy PZP.

2. Przy zamówieniach publicznych do 30 tys. euro bezwzględnie należy stosować zasady obowiązujące w zamówieniach tj. zagwarantowanie wykonawcom jednakowego dostępu do zamówień publicznych, konkurencyjności, efektywnego wydatkowania środków publicznych oraz zapewnienie przejrzystości postępowania i wyboru wykonawcy. Ponadto zgodnie z zasadami wydatkowania środków publicznych zawartymi w ustawie o finansach publicznych, wydatki publiczne powinny być dokonywane w sposób celowy i oszczędny, a zamawiający zobowiązany jest do zastosowania takich procedur, które zapewnią realizację dyspozycji zawartych w ustawie o finansach publicznych.

3. Do ustalenia wartości zamówień wyłączonych z zakresu stosowania ustawy PZP odnoszą się zasady szacowania wartości zamówienia określone w art. 32 i n. ww. ustawy. Stanowi to podstawę do określenia, czy mamy do czynienia z udzielaniem zamówienia z wyłączeniem przepisów ustawy Prawo zamówień publicznych. Największym błędem do niedawna (chociaż nieraz jeszcze zasłyszanym) jest ocenianie czy zamówienia są jednym zamówieniem wg kodów CPV. Należy pamiętać, że określenie czy dane zamówienia są jednym zamówieniem ustala się przy uwzględnieniu, czy zachodzi tożsamość podmiotowa, przedmiotowa i czasowa. Poza tym zamawiający powinien prowadzić rejestr tych zamówień w celu upewnienia się, że nie dokonał nieprawnego podziału zamówienia na części czy też, że nie zaniżył wartości przedmiotu zamówienia czego skutkiem było udzielenie takich zamówień z pominięciem przepisów ustawy Prawo zamówień publicznych.

4. Wybór sposobu postępowania (procedury) w celu udzielenia zamówienia o wartości nieprzekraczającej wyrażonej w złotych równowartości kwoty 30 000 euro jest niezależną decyzją zamawiającego i to stanowi największą bolączkę. Skoro coś nie jest nakazane to nie muszę tego robić. Niezrozumiałym jest też dla wielu zamawiających , że mamy tu do czynienia z sytuacją połączenia aspektów cywilnoprawnych i publicznoprawnych. W praktyce zamówień publicznych do 30 000 koniecznym powinno być opracowanie metody zawierania umów.

Podstawowe modele w tym zakresie to:
model ofertowy,
model negocjacyjny,
model przetargowy (podstawowe regulacje prawne dotyczące przetargu znajdują się w kodeksie cywilnym).

5. Wprowadzenie procedur udzielania zamówień z wyłączeniem ustawy PZP – mimo że nie ma takiego wymogu, opracowanie Regulaminu realizacji zamówień publicznych do 30 tys. euro znacznie ułatwia prawne odnajdywanie się w tej materii. Dokument ten powinien wskazywać zasady składania zapotrzebowania w danej jednostce i jakie temu powinny towarzyszyć wymogi. Istotnym jest również, żeby w danym podmiocie ustalić granicę wartości zamówienia, powyżej której będzie stosowany regulamin, ponieważ zbyt niski próg może sparaliżować jej prawidłowe funkcjonowanie. Należy jednak pamiętać, że stworzenie regulaminu wymaga bezwzględnego stosowania, a niejednokrotnie dochodzi do jego naruszeń. Rynek zamówień publicznych po ostatnich największych zmianach, które miały miejsce w lipcu 2016 r., jest coraz bardziej czytelny ale nadal wywołuje strach. Świadczy o tym fakt, że wielu z zamawiających wszczęło postępowania przed dniem wejścia w życie nowelizacji, nawet jeżeli nie było jeszcze rzeczywistej potrzeby udzielania zamówień. To oznaka, że przepisy ustawy Prawo zamówień publicznych ciągle budzą wątpliwości i kontrowersje. Bazujemy na opracowanych, sztampowych dokumentach bez ich zrozumienia, a bez tego nigdy Zamawiający nie będzie czuł się bezpiecznie. Ta podstawowa materia powinna być w szczególności przyswojona przez dyrektorów jednostek publicznych bowiem to oni jako pierwsi ponoszą za to odpowiedzialność. A tym czasem zainteresowanie w/w tematyką (a może to wtedy panika) pojawia się, gdy przychodzi kontrola. Warto zatem uniknąć stresu i zastosować metodę prewencyjną poprzez odpowiednie wcześniejsze przygotowanie.

AK

Dziękujemy! Twój komentarz został pomyślnie dodany i oczekuje na moderację.

Dodaj komentarz