Koniec papierosów mentolowych

06 Maja 2020, 12:00 paczka papierosów nikotyna tytoń

W październiku 2013 roku Parlament Europejski przegłosował zakaz sprzedaży papierosów mentolowych na terenie krajów Unii Europejskiej. Ustanowione wówczas przepisy wchodzą w życie 20 maja br., co oznacza że już niedługo palacze nie będą mieli możliwości legalnego zakupu tego typu papierosów. Czy wprowadzane rozwiązanie okaże się skuteczne i rzeczywiście wpłynie na zmniejszenie strat zdrowotnych wywołanych epidemią palenia tytoniu?

Zdrowotne wyzwanie

Palenie papierosów to główny czynnik ryzyka rozwoju chorób układu krążenia, układu oddechowego oraz chorób nowotworowych. Według danych Światowej Organizacji Zdrowia (World Health Organization – WHO), każdego roku na świecie ponad 8 mln ludzi umiera z powodu używania tytoniu w różnych postaciach, co stanowi aż około połowę liczby jego użytkowników. 7 mln z tych osób to bezpośredni użytkownicy tytoniu, natomiast około 1,2 mln - to tzw. „palacze bierni”, czyli osoby narażone na działanie dymu tytoniowego w otoczeniu.

W Polsce, według badań z 2019 r. opublikowanych w czasopiśmie International Journal of Environmental Research and Public Health po papierosa codziennie sięga około 18 proc. kobiet oraz 24 proc. mężczyzn.

Jak duży odsetek stanowią osoby palące papierosy mentolowe? Według Magdaleny Cedzyńskiej, Kierownik Poradni Pomocy Palącym w Narodowym Instytucie Onkologii w Warszawie, obecnie dostępne dane nie dają jednoznacznego obrazu co do częstości spożycia tego rodzaju papierosów.

– Niektóre z badań wskazują na 5-procentowe spożycie, natomiast inne na aż 42-procentowe. Bardziej skłaniałabym się w kierunku wyższego odsetka. Niezależnie od tego, wprowadzenie tego zakazu powinno przyczynić się do spadku częstości palenia. Jak pokazują badania, papierosy mentolowe to ulubione papierosy ludzi młodych, w szczególności kobiet rozpoczynających palenie - mówi M. Cedzyńska.

Także Kristina Mauer-Stender z Europejskiego Regionalnego Biura WHO w Danii podkreśla, że ten rodzaj papierosów często związany jest z inicjacją palenia i może wiązać się z silniejszym uzależnieniem.

– Papierosy mentolowe promują eksperymenty wśród nowych lub początkujących palaczy. Są one palone nieproporcjonalnie częściej przez młodzież, młodych dorosłych i kobiety. Papierosy mentolowe częściej wspierają przejście do regularnego palenia. Badania pokazują również, że młodzi palacze papierosów mentolowych są bardziej uzależnieni od nikotyny niż osoby palące papierosy bez mentolu - wskazuje przedstawiciel WHO.

Wielki, ale powolny krok do przodu?

W dyskusji na temat wprowadzania kolejnych obostrzeń dotyczących palenia papierosów pojawiają się głosy mówiące, że Dyrektywa UE, której zapisy wejdą w życie lada dzień, są krokiem w słusznym kierunku. Jednak czy kilkuletni okres oczekiwania na ich wprowadzenie nie zaprzepaścił potencjału tego rozwiązania?

Dr hab. Łukasz Balwicki, Kierownik Poradni Antynikotynowej w Uniwersyteckim Centrum Klinicznym GUMed, potwierdza, że przygotowana zmiana rzeczywiście mogłaby być szybsza, ale i szersza.

- Z punktu widzenia korzyści zdrowotnych sam zakaz sprzedaży papierosów mentolowych jest jak najbardziej dobrym pomysłem, jednak moim zdaniem to rozwiązanie powinno być wprowadzone dużo wcześniej i w pełniejszym zakresie. Zakaz powinien obejmować także e-papierosy, gdzie mamy dostępną całą gamę liquidów o przeróżnych smakach - nie tylko mentolowych. Powstaje nam więc swego rodzaju furtka do przesunięcia się użytkowników papierosów mentolowych w stronę e-papierosów czy tytoniu podgrzewanego, co nie sprzyja rzuceniu palenia, a to było właśnie głównym zamysłem wprowadzanego rozwiązania - podkreśla dr Ł.Balwicki.

W podobnym tonie wypowiada się prof. Piotr Jankowski z Instytutu Kardiologii Uniwersytetu Jagiellońskiego Collegium Medicum, podkreślając, że rozwiązanie jest kolejnym dobrym krokiem w walce z paleniem papierosów. 

– Ograniczenie sprzedaży papierosów mentolowych jest dobrym pomysłem, wpisującym się w stopniowe ograniczanie atrakcyjności wyrobów tytoniowych. Wspieram tę decyzję. Można ubolewać, że nie zapadła ona wcześniej, jednak teraz najistotniejsze jest to, że Dyrektywa UE już za chwilę wejdzie w życie - wskazuje.

Skuteczność ograniczeń

Biorąc pod uwagę alarmujące dane dotyczące spożycia tytoniu w Polsce, ale także w Europie – w szczególności wśród kobiet (częstość palenia wśród kobiet w Polsce nie spada, a według danych WHO Region Europejski wykazuje najmniejsze postępy w tej materii), powstaje pytanie o skuteczność takiego rozwiązania.

- W tym momencie trudno jest jednoznacznie stwierdzić jak po wprowadzeniu zakazu zachowają się konsumenci wyrobów tytoniowych. Na pewno część z nich zrezygnuje z palenia, inni natomiast mogą sięgnąć np. po e-papierosy, co można powiedzieć jest swego rodzaju kosztem przeprowadzenia całej operacji. Być może, w niedalekiej przyszłości należałoby rozważyć również ograniczenia w stosowaniu dodatków smakowych w innych niż tradycyjne papierosy wyrobach tytoniowychmówi Prof. Piotr Jankowski.

K. Mauer-Stender z WHO wskazuje natomiast, że istnieją ograniczone dane, które sugerują że zakaz sprzedaży papierosów mentolowych zmniejszyłby ogólną konsumpcję tytoniu. - W przeprowadzanych badaniach ankietowych wielu obecnych palaczy papierosów mentolowych zapowiedziało, że rzuciłoby palenie, gdyby te nie były już dostępne - zaznacza.

Wiemy, że palenie papierosów to szczególny rodzaj uzależnienia. Jakich zachowań konsumentów możemy się więc spodziewać? Czy z psychologicznego punktu widzenia moglibyśmy pokusić się o prognozę zachowania „mentolowców”?

Mateusz Banaszkiewicz, psycholog zdrowia popularyzujący naukę w mediach społecznościowych, podkreśla, że możemy mówić o wielu prawdopodobnych scenariuszach zachowań zdrowotnych po wprowadzeniu obostrzeń.

- Uzależnienie od tytoniu ma złożoną naturę. Możemy stawiać wiele hipotez odnoszących się do możliwych zachowań osób palących po wejściu w życie Dyrektywy zakazującej sprzedaży papierosów mentolowych, ponieważ same osoby palące różnią się między sobą. Niektóre osoby paliły papierosy mentolowe, ze względu na ich charakterystyczne cechy, jednocześnie atrakcyjne w oczach osób palących. W takiej sytuacji usunięcie tej charakterystyki (w literaturze naukowej nazywanej ‘wskazówką’) może sprawić, że człowiek ograniczy lub zaprzestanie palenia zamiast szukać alternatywy. Dla wielu osób palenie ma jednak szerszy zakres niż tylko zaspokajanie potrzeb psychologicznych (‘gdy palę mentolowy papieros, czuję się ‘wolny’), lecz jest także sposobem na subiektywną redukcję napięcia psychofizycznego. W tym przypadku człowiek, który w zastępstwie palenia takich papierosów nie nauczy się radzić sobie z napięciem w alternatywny, najlepiej bezpieczny dla zdrowia sposób, prawdopodobnie będzie kontynuował palenie - wyjaśnia M. Banaszkiewicz.

- Dla osób, które doświadczały sprzecznych odczuć, a jednak rozważały negatywne konsekwencje zdrowotne palenia i zastanawiały się wstępnie nad możliwością zmiany, brak dostępności takich papierosów na rynku może być bodźcem do podjęcia pierwszego kroku. W przeglądzie badań opublikowanym w 2015 roku, Giovino i wsp. wskazują, że papierosy mentolowe są szczególnie popularne u osób młodych w wieku 12-25 r.ż, a mentolowy aromat łagodzi nieprzyjemne doznania związane z dymem, przez co na wczesnym etapie życia sprzyja łatwiejszej inicjacji w paleniu. Wprowadzanie rozwiązań zmniejszających przyzwolenie i utrudniających palenie papierosów, choć niekomfortowe dla osób palących, długofalowo przyczynia się do spadku liczby osób palących i częstotliwości palenia - dodaje.

Konsekwencje

Głównym zamysłem wprowadzanego zakazu była oczywiście ochrona zdrowia, w szczególności ludzi młodych, dla których papierosy smakowe mogą być szczególnie atrakcyjne. Oprócz nadziei na pozytywne zmiany, rodzą się również obawy, m.in. co do rozkwitu szarej strefy, w której osoby palące mogłyby nabyć również papierosy smakowe. Czy te obawy są zasadne? Według dra hab. Łukasza Balwickiego – niekoniecznie.

- Nie uważam, aby po wprowadzeniu zakazu sprzedaży papierosów mentolowych dramatycznie wzrósł ich nielegalny obrót. Istnieje szereg regulacji, które skutecznie temu przeciwdziałają. Tym bardziej teraz, w dobie pandemii koronawirusa, kiedy ruch graniczny został praktycznie wstrzymany, a w przyszłości - będzie jeszcze mocniej monitorowany - nielegalny napływ papierosów mentolowych będzie bardzo utrudniony - ocenia Ł.Balwicki.

Jak przemysł tytoniowy będzie walczył o utrzymanie użytkowników papierosów mentolowych? Tak jak wspomniano na początku, prawdopodobnym obszarem, do którego może przenieść się część palaczy będą nowe wyroby tytoniowe i e-papierosy. Jednak to nie wszystko – już teraz w niektórych krajach dostępne są specjalne wkładki zapachowe do paczek papierosów, których celem jest nadanie, np. mentolowego zapachu i smaku. Czyżby więc pozytywne zmiany w prewencji tytoniowej znów okazały się zbyt powolne?

Paweł Koczkodaj

Dziękujemy! Twój komentarz został pomyślnie dodany i oczekuje na moderację.

Dodaj komentarz