RPO: klauzula sumienia a obowiązek zagwarantowania dostępu do aborcji

03 Czerwca 2020, 14:09 SZPITAL

- Klauzula sumienia nie zwalnia państwa z obowiązku zagwarantowania efektywnego dostępu do możliwości skorzystania z zabiegu legalnej aborcji - podkreśla Rzecznik Praw Obywatelskich w piśmie do ministra zdrowia i ponownie prosi o podjęcie działań legislacyjnych, aby zapewnić pacjentkom taką realną możliwość, gdy lekarz powołuje się na względy sumienia. RPO zwraca też uwae, że uniemożliwienie kobiecie wykonania badań prenatalnych, to naruszenie jej prawa do informacji na temat stanu zdrowia, a w pewnych wypadkach - także możliwości skorzystania z legalnego zabiegu przerywania ciąży.

Warto przypomnieć, że temat stosowania klauzuli sumienia m.in. przy zabiegach legalnego przerywania ciąży powrócił w kontekście uchwalonej w ubiegłym tygodniu noweli ustawy o zawodzie lekarza i lekarza dentysty. Ustawa zawiera poprawkę znoszącą obowiązek wskazywania przez lekarza, który odmówił wykonania świadczenia powołując się na klauzulę sumienia, innej placówki, gdzie pacjent uzyska to świadczenie. Ustawa trafi teraz do prac w Senacie Nowela ustawy o zawodzie lekarza - uchwalona. W trakcie prac wiceminister zdrowia Józefa Szczurek-Żelazko wskazywała, że pacjenci mogą uzyskać informacje o placówkach wykonujących dane świadczenie w oddziałach Narodowego Funduszu Zdrowia.

Jak przypomniał RPO, monitoruje on wywiązywanie się przez państwo z obowiązku zapewnienia realnego dostępu pacjentek do legalnych zabiegów przerywania ciąży. Jak poinformował w środę RPO, "analiza sprawozdań Rady Ministrów, a także kolejnych skarg indywidualnych, wskazuje, że państwo w sposób nienależyty zapewnia prawa pacjentek, chcących skorzystać z legalnego zabiegu aborcji".

Według Rzecznika, państwo, gwarantując możliwość terminacji ciąży w trzech przypadkach przewidzianych w ustawie o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży, powinno jednocześnie zapewnić realny dostęp do tej procedury. Jak podkreśla RPO, w praktyce możliwość ta bywa jednak znacznie ograniczona.

Skargi, które otrzymuje RPO, wskazują na odmawianie wykonania legalnego zabiegu aborcji przez lekarzy z powołaniem się na klauzulę sumienia. Powoduje to konieczność udawania się przez pacjentki, także te, w przypadku których ciąża stanowi zagrożenie dla ich życia i zdrowia, do szpitali znacznie oddalonych od ich miejsca zamieszkania. Zdarza się, że muszą wyjechać poza swoje województwa. 

Ponadto z informacji Rzecznika wynika, że szczególnie trudna sytuacja jest w woj. podkarpackim, w którym – jak wskazują dane statystyczne oraz wyniki badań prowadzonych przez organizacje pozarządowe – nie wykonuje się w ogóle zabiegów terminacji ciąży. 

 

Klauzula sumienia nie zwalnia państwa z obowiązku zagwarantowania efektywnego dostępu do legalnej aborcji

RPO w piśmie do Ministra Zdrowia zwraca uwagę, że powoływanie się przez lekarzy na klauzulę sumienia nie zdejmuje z państwa obowiązku zagwarantowania możliwości skorzystania z zabiegu legalnej i bezpiecznej aborcji.

Rzecznik zwraca uwagę, że po wejściu w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 7 października 2015 r. nie istnieje obecnie podmiot zobowiązany do przekazania pacjentce informacji o miejscu, w którym świadczenie nieudzielone jej ze względów sumienia, może być wykonane. A fakt posiadania przez podmiot umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia na hospitalizację w zakresie ginekologii i położnictwa obejmującej swoim zakresem zabiegi terminacji ciąży nie jest równoznaczny z wykonywaniem zabiegów aborcji.

RPO przypomina, że niewywiązywanie się przez placówkę realizacji przewidzianych umową z NFZ świadczeń zdrowotnych może skutkować odpowiedzialnością kontraktową, ale jednocześnie RPO wskazuje, że rozwiązanie to jest nieefektywne i nie zabezpiecza realizacji praw kobiety, której odmówiono zabiegu aborcji z powołaniem się na klauzulę sumienia.

 

Potrzebne jednolite procedury

Ponadto RPO zwraca uwagę, że niezbędne jest ujednolicenie procedur w zakresie postępowania z pacjentką, która chce uzyskać dostęp do legalnego zabiegu aborcji. Obecnie różnią się one w zależności od szpitala, np w niektórych placówkach potrzebna jest  decyzja konsylium lekarskiego lub np. konsultacja pacjentki z psychologiem.

 

Badania prenatalne a prawa pacjenta

Jak wskazuje RPO, z kwestią dostępności do zabiegów aborcji wiąże się też problem zapewnienia pacjentkom należytego dostępu do badań prenatalnych. Rzecznik wskazuje, że "uniemożliwienie kobiecie wykonania badań prenatalnych stanowi pogwałcenie jej prawa do informacji na temat stanu zdrowia płodu, a w pewnych wypadkach, także możliwości skorzystania z legalnego zabiegu przerywania ciąży".

RPO zwraca uwagę, że brakuje danych dot. dostępu do tego typu badań, np. informacji ile badań zostało przeprowadzonych z innych wskazań niż wiek pacjentki.

Rzecznik podkreśla, że system udzielania świadczeń zdrowotnych powinien być skonstruowany w sposób umożliwiający jak najszybsze uzyskanie przez pacjentkę świadczenia, do którego ma prawo. Zwrócił się do Ministra Zdrowia z z prośbą o podjęcie działań legislacyjnych służących zapewnieniu pacjentkom realnej możliwości skorzystania z gwarantowanych prawnie procedur medycznych, w przypadku, gdy lekarz odmawia ich wykonania ze względów sumienia oraz o monitorowanie dostępności do badań prenatalnych.

- Będę również wdzięczny za wskazanie, w jaki sposób Ministerstwo Zdrowia monitoruje wpływ powoływania się przez lekarzy na klauzulę sumienia na wykonanie ustawy o dopuszczalności przerywania ciąży oraz rzeczywistą dostępność do zabiegów aborcji w województwach - napisał Adam Bodnar do ministra Łukasza Szumowskiego.

RPO przypomniał, że przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka toczy się obecnie kolejna sprawa dotycząca ograniczenia dostępu pacjentek do zabiegu legalnej aborcji w Polsce. "A Polska wciąż nie wykonała w pełni wyroków w sprawach Tysiąc przeciwko Polsce, R. R. przeciwko Polsce oraz P. i S. przeciwko Polsce" - dodaje RPO.

Źródło: RPO

Dziękujemy! Twój komentarz został pomyślnie dodany i oczekuje na moderację.

Dodaj komentarz