NIK krytycznie o Narodowym Centrum Badań i Rozwoju

17 Lutego 2021, 10:47 biotechnologia biologiczne biopodobne badania laboratorium

Naukowe Centrum Badań i Rozwoju naruszało własne procedury wewnętrzne, a niekiedy też i przepisy prawa - ocenia Najwyższa Izba Kontroli w opublikowanym właśnie raporcie o realizacji strategicznych programów badań naukowych w latach 2011-2020. 

Ponadto według NIK, realizacja strategicznych programów badań naukowych w latach 2011-2020 przyczyniła się do rozwoju kadr naukowych, lecz nie wpłynęła istotnie na realizację celów polityki naukowej państwa, zaś Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego nie w pełni korzystał z przysługującego mu prawa nadzoru i ewaluacji.

Izba przypomina, że w 2011 r. uchwalony został "Krajowy Program Badań. Założenia polityki naukowo-technicznej i innowacyjnej państwa", który wskazuje siedem strategicznych dla państwa kierunków badań naukowych i prac rozwojowych. Wśród nich są  choroby cywilizacyjne, nowe leki oraz medycyna regeneracyjna.

Na tej podstawie NCBR przygotowało pięć strategicznych programów badań naukowych i prac rozwojowych  w tym: „Profilaktyka i leczenie chorób cywilizacyjnych - STRATEGMED” (dalej: „STRATEGMED”).

Krajowy Program Badań (dalej: KPB) ma kierować środki na sfinansowanie najważniejszych dla kraju badań naukowych. Łączny budżet programów strategicznych ogłoszonych podczas trwania kontroli NIK wyniósł 2,3 mld zł. Ponadto w latach 2011-2020 Centrum kontynuowało programy i projekty o charakterze strategicznym podjęte wcześniej i nieobjęte Krajowym Programem Badań.

Według NIK, realizacja strategicznych programów badań naukowych (166 projektów badawczych o wartości dofinansowania 1,8 mld zł) przyniosła znaczny wzrost liczby nowych zespołów badawczych, uzyskanych stopni naukowych, publikacji i cytowań. Natomiast nie wpłynęła istotnie na realizację celów polityki naukowej państwa. Ponadto inne wskaźniki, jak np. liczba przedsiębiorstw utworzonych do komercjalizacji nowych rozwiązań, zwiększenie przychodów ze sprzedaży lub licencji praw własności przemysłowej bądź wzrost nakładów na działalność badawczo-rozwojową (B+R) podmiotów pozabudżetowych - zrealizowano w niewielkim stopniu.

Cele programu dot. chorób, leków i medycyny

Jak podkreśla Izba, aktualna pozostaje ocena NIK z 2017 r., w świetle której cele i wskaźniki programu STRATEGMED zostały opracowane nieprawidłowo. NCBR nie zapewniło spójności celu głównego z celami szczegółowymi wskutek czego, zdaniem NIK, osiągnięcie celu głównego programu STRATEGMED, tj. zasadniczego postępu w zwalczaniu chorób cywilizacyjnych oraz medycyny regeneracyjnej na bazie jego wyników, będzie trudne lub niemożliwe.

 

Nieprawidłowości w NCBR

"Realizację części zadań związanych z finansowaniem i zarządzaniem programami STRATEGMED, BIOSTRATEG, TECHMATSTRATEG i GOSPOSTRATEG (w szczególności kontrolowanie projektów, obsługę komitetów sterujących i weryfikację raportów z realizacji projektów) NCBR powierzyło odrębnej osobie prawnej - NCBR+ sp. z o.o., co narusza przepisy prawa (zarządzanie strategicznymi programami badań naukowych i prac rozwojowych oraz finansowanie lub współfinansowanie tych programów jest ustawowym zadaniem NCBR) i mogło ograniczyć obiektywizm działań dotyczących programów strategicznych" - wskazuje NIK.

Według Izby, NCBR naruszało też własne procedury wewnętrzne i zasady zarządzania programami strategicznymi, m.in. powoływało koordynatorów programów bez przeprowadzenia otwartego konkursu (dwa przypadki) oraz dopuszczało do konfliktu interesów poprzez niewyłączenie się członków komitetów sterujących z udziału w ocenie merytorycznej projektów i ich zmian.

W latach 2011-2020 przeprowadzono 10 konkursów, dofinansowano 166 projektów (w sumie 1,8 mld zł). 

Wykonawcy projektów prawidłowo utworzyli konsorcja naukowe, wydatkowali przewidziane środki i wykorzystywali aparaturę badawczą. w trzech skontrolowanych projektach zakładane wartości wskaźników nie zostały jednak osiągnięte.

Jak czytamy w raporcie, "niski poziom realizacji wskaźników programu STRATEGMED (ocenianych przed upływem pięciu lat od zakończenia programu) grozi nieosiągnięciem ich wartości docelowych a uzyskane w ramach tego programu rozwiązania cechuje niska innowacyjność". 

Izba ma też zastrzeżenia co do monitorowania przez NCBR postępu realizacji programów, "co wyklucza bieżącą ocenę postępów realizacji programów i ewentualne reakcje w postaci działań naprawczych". 

Ponadto według NIK, minister nauki nie w pełni weryfikował zasadność planowanych przez NCBR kosztów realizacji i obsługi programów strategicznych, a to wskutek niewyodrębnienia kwot na poszczególne programy w kwotach dotacji celowej i podmiotowej. Ponadto w następstwie wadliwych rozwiązań nie dokonywano weryfikacji kosztów, a przyjmowano, że obsługa poszczególnych zadań wynosi tyle samo. "Minister nie ocenił też wpływu programów strategicznych na realizację celów polityki naukowej państwa ani nie przeprowadził ewaluacji KPB, co byłoby celowe w kontekście prac nad nowym dokumentem strategicznym - polityką naukową państwa. w rezultacie Minister nie miał wiedzy, w jaki sposób ogłoszone na podstawie KPB strategiczne programy badań naukowych wpłynęły na realizację celów polityki naukowej państwa"- czytamy w raporcie.

Wnioski NIK

Izba po kontroli wnioskuje m.in. do ministra edukacji i nauki o zwiększenie nadzoru nad przygotowaniem, realizacją i obsługą programów strategicznych przez NCBR, szczególnie pod względem finansowym oraz liczby przeprowadzanych w Centrum kontroli oraz dokonanie kompleksowej oceny efektów Krajowego Programu Badań.

W kierunku NCBR natomiast Izba wnioskuje m.in. o rzetelne przygotowywanie strategicznych programów badań oraz konkursów, rzetelne sporządzanie sprawozdań z realizacji programów strategicznych, w oparciu o zweryfikowane dane o realizacji wskaźników.

Z kolei wykonawcy - projektów powinni według NIK - terminowo i rzetelnie sporządzać raporty okresowe z realizacji projektów, osiągać wartości docelowe wszystkich wskaźników zaplanowanych w projekcie oraz zapewniać mechanizmy kontrolne nad realizacją projektów.

Źródło: NIK

Polecamy także:

Dziękujemy! Twój komentarz został pomyślnie dodany i oczekuje na moderację.

Dodaj komentarz