Odszkodowania za powikłania po szczepieniu. Dobry model?

Mierzenie szkody poniesionej przez pacjenta długością hospitalizacji i rodzajem udzielonych świadczeń - co zaproponowano w projekcie ustawy wprowadzającej Funduszu Kompensacyjny Szczepień Ochronnych - jest ułatwieniem dla systemu administracyjnego. Główną przesłanką powinien być jednak doznany uszczerbek na zdrowiu - ocenia Maria Libura z Collegium Medicum Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie, wiceprezes Polskiego Towarzystwa Komunikacji Medycznej oraz członek Rady Ekspertów przy Rzeczniku Praw Pacjenta.

Przypomnijmy, że długo oczekiwany projekt ustawy w ubiegłym tygodniu został skierowany do Sejmu. 

Projekt ten przewiduje, że pacjenci, u których wystąpią niepożądane działania po podaniu szczepionki, będą mogli otrzymać finansowe odszkodowanie. Świadczenia kompensacyjne będą przyznawane na podstawie decyzji Rzecznika Praw Pacjenta. Będą przysługiwały:

Wysokość "odszkodowania" będzie zależała m.in. od długości okresu hospitalizacji. Np. w sytuacji, gdy dojdzie do obserwacji na szpitalnym oddziale ratunkowym lub izbie przyjęć w związku z wystąpieniem wstrząsu anafilaktycznego, taki pacjent może liczyć na 3 tys. zł odszkodowania.

W przypadku hospitalizacji w związku z wystąpieniem wstrząsu anafilaktycznego trwającej krócej niż 14 dni – będzie to kwota 10 tys. zł, a w przypadku hospitalizacji trwającej od 14 dni do 30 dni – od 10 tys. zł do 20 tys. zł.

Elementem świadczenia mogą być także koszty dalszego leczenia lub rehabilitacji po zakończeniu przez pacjenta hospitalizacji do wysokości 10 tys. zł. Limit świadczenia kompensacyjnego wyniesie 100 tys. zł.

Świadczenia kompensacyjne będą uzyskiwane na drodze decyzji administracyjnej wydanej przez Rzecznika Praw Pacjenta. Termin na rozpatrzenie wniosku to maksymalnie 60 dni. Koszt opłaty za złożenie wniosku to 200 zł. Jednak w przypadku przyznania świadczenia kompensacyjnego, opłata będzie pacjentowi zwracana.

Długość hospitalizacji a uszczerbek na zdrowiu

Jak ocenia M. Libura, p rojekt ustawy o odszkodowaniach za powik łania po szczepieniach jest bardzo ważny, bo wytycza pewne standardy w kontekście planowanego nowego systemu odszkodowań za zdarzenia niepożądane. Jednocześnie podkreśla, że "zaskakuje tym, że mierzy szkody poniesione przez pacjenta... długością hospitalizacji i rodzajem udzielonych pacjentowi świadczeń", bo "przecież nie zawsze poważne, zmieniające życie pacjenta konsekwencje takich zdarzeń wymagają długiej hospitalizacji".

M. Libura dodaje, że "w naszym systemie, w kt órym powa żnym problemem jest dostępność świadczeń specjalistycznych, jest to tym bardziej wątpliwe".

- Gł ówn ą przesłanką powinien być przede wszystkim doznany uszczerbek na zdrowiu , a hospitalizacja, jak np. w Kanadzie, może być kryterium pomocniczym - przekonuje M. Libura i wyjaśnia, że w  kanadyjskim systemie liczy się to, czy zdarzenie spowodowało zagrażające życiu pacjenta lub zmieniające jego życie szkody, kt óre prowadz ą do niepełnosprawności lub niezdolności do pracy. Uwzględnia się w nim rekompensatę utraconych zarobk ów, a w przypadku zgonu - tak że odpowiednie zasiłki. - Polska powinna iść w podobnym kierunku - uważa M. Libura.

Jak podkreśliła w rozmowie z Polityką Zdrowotną, w projekcie "zaproponowano specyficzny model, w którym czas i rodzaj świadczeń stanowią główną miarę uszczerbku, jaki pacjent poniósł na zdrowiu". - Warto to zrewidować, bo nie zawsze poważna szkoda, skutkująca np. niepełnosprawnością, długim czasem ograniczonej sprawności, czy nawet zgonem, wymaga długotrwałej hospitalizacji - zaznacza M. Libura.

Perspektywa pacjenta i zaufanie do systemu

- Oczywiście dane dotyczące tego, jakie świadczenia i jak długo otrzymywał pacjent, można łatwo wydobyć z systemu, więc z pewnością ułatwiają procedowanie od strony administracyjnej. Jednak wówczas system oddala się od pacjenta i faktycznych konsekwencji jakie niepożądane zdarzenie  dla niego niesie - argumentuje M. Libura.

Dodaje, że ustawa powinna koncentrować się na perspektywie pacjenta, a więc poważnych oraz nieodwracalnych skutkach zdarzenia, a wydaje się, że zaproponowane kryteria nie są ich w stanie dobrze uchwycić. Według M. Libury, "pójście na skróty ułatwi teraz procedowanie spraw, ale może w przyszłości odbijać się na jakości tych orzeczeń i zaufaniu do tworzonego systemu".

Ponadto - jak podkreśla M. Libura -  NOP-y to bardzo rzadkie zdarzenia, "więc tym bardziej można pokusić się o takie rozwiązania, kt óre w tych bardzo rzadkich przypadkach zrekompensują poniesione szkody".

- Tym bardziej, że szczepienia służą nie tylko danej osobie, ale także całemu społeczeństwu. Trzeba więc jeszcze bardziej zadbać o społeczne odczucie, że bardzo nieliczni, u kt órych doszło do poważnych powikłań po szczepieniu,  mogą liczyć na mocne wsparcie ze strony państwa - uważa M. Libura.

Projekt trafił już do Sejmu i został skierowany do pierwszego czytania w sejmowej komisji zdrowia. Jeżeli zostanie szybko przyjęty przez Parlament, być może w przypadku niektórych osób, które się wahają, wpłynie na decyzję o zaszczepieniu się przeciw COVID-19.