Centra Zdrowia Psychicznego. Ministerstwo Zdrowia odpowiada na krytykę

Resort zdrowia zapowiada koniec ośmioletniego pilotażu i wejście w nową fazę reformy psychiatrii dorosłych. Od stycznia 2027 roku Centra Zdrowia Psychicznego (CZP) mają stać się fundamentem polskiego systemu opieki. Tymczasem strona społeczna bije na alarm, mówiąc o „podcinaniu skrzydeł” i zaprzepaszczeniu idei psychiatrii środowiskowej. W tle konfliktu stoi głośna rezygnacja dziewięciu członków Rady ds. Zdrowia Psychicznego.

Do 2029 roku Centra Zdrowia Psychicznego mają objąć opieką każdego dorosłego Polaka. Projekt Ministerstwa Zdrowia zakłada całkowitą redefinicję mapy polskiej medycyny psychicznej: tradycyjne, samodzielne poradnie odejdą do lamusa, a ogólne oddziały całodobowe będą mogły funkcjonować wyłącznie w strukturach lub w ścisłym porozumieniu z CZP.

Te rewolucyjne plany wywołały jednak potężne tąpnięcie w środowisku lekarskim i terapeutycznym. Trzon ekspertów doradzających ministrowi uznał zmiany za fasadowe i zrezygnował z członkostwa w Radzie ds. Zdrowia Psychicznego.

Kością niezgody stała się m.in. zasada odpowiedzialności terytorialnej – kluczowy punkt dotychczasowego pilotażu, który zakładał, że dane centrum odpowiada za zdrowie psychiczne mieszkańców konkretnego rejonu. Krytycy obawiają się rozmycia tej odpowiedzialności. Resort zdrowia uspokaja jednak, że obowiązek opieki nad lokalną społecznością zostanie prawnie zagwarantowany, ale z zachowaniem wolności wyboru pacjenta.

Ministerstwo chce również zmusić centra do aktywniejszego informowania o swojej działalności. Nowe przepisy nałożą na nie obowiązek prowadzenia lokalnych kampanii edukacyjnych. Jak wylicza dyrektor Karaszewski:

Ministerstwo zapewnia, że w nowym systemie nienaruszone zostaną najważniejsze osiągnięcia pilotażu: opieka doraźna, dzienna, koordynatorzy, asystenci zdrowienia czy kluby pacjenta. Zmiany dotkną jednak szpitalnych oddziałów całodobowych. Dotychczas niemal 30 centrów nie posiadało własnego oddziału stacjonarnego, co utrudniało ciągłość terapii.

Od 2027 roku placówki bez własnych łóżek będą musiały podpisać umowy z najbliższymi szpitalami, stając się dla nich jednostką nadrzędną i płatnikiem.

Co więcej, resort planuje wprowadzenie sztywnych limitów: w 2027 roku będą to 33 łóżka całodobowe na 100 tysięcy mieszkańców (liczba ta ma w kolejnych latach spadać). Ma to zmusić szpitale do odchodzenia od długich, izolacyjnych hospitalizacji na rzecz leczenia środowiskowego.

Największe emocje budzi jednak reforma finansowania. Dotychczasowy prosty ryczałt oparty na liczbie mieszkańców ma zastąpić budżet trzyskładnikowy:

• 60–70% – zależne od aktywności centrum (liczba świadczeń, realizacja planów terapii);

• ok. 30% – przeznaczone na utrzymanie infrastruktury (np. punkty zgłoszeniowe w trudnodostępnych rejonach);

• ok. 10% – premia za jakość (np. czas oczekiwania na wizytę po opuszczeniu szpitala).

To właśnie ta „aktywność” niepokoi stronę społeczną. Marek Balicki, były minister zdrowia i były dyrektor biura ds. pilotażu, uważa, że powiązanie budżetu z wykonywaniem określonych procedur to zakamuflowany powrót do starego systemu, w którym płaci się za usługę, a nie za zdrowie pacjenta.

W podobnym tonie wypowiadają się inni eksperci, którzy w geście protestu opuścili Radę ds. Zdrowia Psychicznego (wśród nich prof. Andrzej Cechnicki czy Tomasz Szafrański). Zarzucają oni ministerstwu, że choć posługuje się dawnymi hasłami, to w rzeczywistości rezygnuje z fundamentów reformy.

Resort odpiera te zarzuty, powołując się na analizy Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji (AOTMiT) oraz wzorce z Wielkiej Brytanii, Włoch czy Niemiec, gdzie wskaźniki jakościowe są normą. Jako przykład sukcesu Karaszewski podaje Małopolskę, gdzie świetnie rozwinięta sieć środowiskowa sprawia, że w Krakowie wystarczają zaledwie 22 łóżka na 100 tysięcy mieszkańców, dzięki czemu tamtejsze CZP otrzymają więcej środków na terapię w miejscu zamieszkania pacjenta.

Gra toczy się o ogromne pieniądze i przyszłość setek tysięcy pacjentów. Według danych NFZ, w kraju działa obecnie 117 centrów zdrowia psychicznego, na które Fundusz przeznaczył ponad 2,24 mld zł (całość wydatków na psychiatrię i uzależnienia w Polsce przekracza 8,7 mld zł, co stanowi 4,26% budżetu świadczeń zdrowotnych).

Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji wydała już pozytywną opinię o nowym rozporządzeniu. W czerwcu dokument trafi do konsultacji publicznych, a kluczowe, jesienne konkursy ostatecznie zweryfikują, jak nowy model opieki psychiatrycznej sprawdzi się w praktyce.