Farmaceuta bliżej pacjenta. Apteka może odciążyć system ochrony zdrowia

Farmaceuta coraz częściej przestaje być kojarzony wyłącznie z realizacją recepty. Raport Pharmaceutical Group of the European Union „Community pharmacists: trusted frontline healthcare professionals”, oparty na badaniu IPSOS w 11 krajach europejskich, wskazuje, że 82 proc. pacjentów korzysta z porady farmaceuty w pierwszej kolejności w przypadku drobnych dolegliwości zdrowotnych. W warunkach przeciążenia POZ i rosnącej liczby pacjentów przewlekle leczonych apteka może stać się ważnym miejscem edukacji, wczesnego wsparcia i poprawy bezpieczeństwa terapii.

Apteka pozostaje jednym z najbardziej dostępnych miejsc systemu ochrony zdrowia, a farmaceuta ma kompetencje, które mogą być wykorzystywane nie tylko przy wydawaniu leków, ale także przy ocenie bezpieczeństwa farmakoterapii, profilaktyce, edukacji i wczesnym reagowaniu na problemy związane ze stosowaniem leków.

Według OECD w latach 2013-2023 liczba farmaceutów w krajach OECD wzrosła średnio o ok. 10 proc., osiągając 86 farmaceutów na 100 tys. mieszkańców. Dane te pokazują, że farmaceuci stanowią coraz ważniejszy zasób kadrowy w systemach ochrony zdrowia. Jednocześnie zakres ich pracy w wielu państwach stopniowo się rozszerza i obejmuje m.in. szczepienia, przeglądy farmakoterapii oraz wsparcie pacjentów w chorobach przewlekłych.

W wielu krajach europejskich apteka przestaje być wyłącznie miejscem realizacji recept, a staje się lokalnym i często pierwszym miejscem, w którym pacjenci szukają pomocy. Farmaceuci udzielają porad dotyczących stosowania leków, interakcji oraz profilaktyki, co pozwala ograniczyć liczbę niepotrzebnych wizyt lekarskich. W niektórych systemach ochrony zdrowia nawet 51% pacjentów deklaruje, że to właśnie farmaceuta jest ich pierwszym źródłem informacji o drobnych problemach zdrowotnych.

Takie wykorzystanie aptek nie zastępuje lekarza, ale może poprawiać organizację opieki. Część problemów może zostać zaopiekowana szybciej, część pacjentów może zostać właściwie pokierowana dalej, a POZ i izby przyjęć mogą być mniej obciążone sprawami, które nie wymagają pilnej interwencji lekarskiej.

Dostępność systemu ochrony zdrowia coraz częściej jest oceniana nie tylko przez pryzmat istnienia świadczenia, ale także czasu dotarcia do pomocy. W prostych problemach zdrowotnych, kontynuacji terapii czy sytuacjach nagłych pacjenci oczekują rozwiązań szybszych i mniej obciążających niż standardowa ścieżka wizyty lekarskiej.

Coraz większe znaczenie zyskują rozwiązania takie jak recepta farmaceutyczna, możliwość kontynuacji terapii czy rozszerzony dostęp do leków dostępnych bez recepty. Przywołano również dane, zgodnie z którymi 74 proc. dorosłych deklaruje, że chciałoby szerszej dostępności leków bez konieczności wizyty u lekarza.

Jeżeli część prostych potrzeb zdrowotnych może zostać zaopiekowana bliżej pacjenta, a farmaceuta ma odpowiednie kompetencje i procedury, system może szybciej reagować, ograniczać zbędne obciążenie lekarzy i lepiej wykorzystywać zasoby kadrowe.

Rozszerzanie roli farmaceutów wymaga jednak odpowiednich warunków organizacyjnych. Sama dostępność aptek nie wystarczy, jeśli nie towarzyszą jej jasne procedury, standardy usług, możliwość dokumentowania interwencji, finansowanie świadczeń farmaceutycznych i współpraca z innymi częściami systemu ochrony zdrowia. Bez tego farmaceuta pozostaje ważnym, ale niedostatecznie wykorzystanym zasobem.

Oznacza to potrzebę lepszego włączenia aptek w system opieki. Dotyczy to zwłaszcza przeglądów farmakoterapii, profilaktyki, szczepień, edukacji pacjentów, kontynuacji terapii i prostych konsultacji, które mogą pomóc pacjentowi szybciej i bezpieczniej poruszać się po systemie. Apteka może być miejscem wczesnego kontaktu, ale musi być także częścią zorganizowanej ścieżki pacjenta.