Nowy standard żywienia w podmiotach leczniczych. Koniec z „głodowymi” stawkami w szpitalach?

Koniec z dietetyczną loterią w polskich szpitalach. Od stycznia 2026 roku „głodowe” stawki odchodzą do lamusa, a ich miejsce zajmuje nowy standard żywienia z budżetem blisko 900 mln zł. – Wprowadzony standard zwiększa dotychczasowe możliwości finansowe podmiotów i, dzięki jednolitym i trwałym rozwiązaniom, pozwala jeszcze lepiej zaopiekować się pacjentami – zapowiada wiceminister zdrowia Tomasz Maciejewski. Decydenci tłumaczą, jak dodatkowe 21 zł dopłaty "do posiłku" i obowiązkowa opieka dietetyka, zmienią pobyt pacjentów na oddziałach.

Proces rekonwalescencji w polskich szpitalach wkracza w nową erę dzięki wprowadzeniu jednolitych zasad żywienia zbiorowego. Nowy standard żywienia w podmiotach leczniczych to nie tylko zmiana organizacyjna, ale przede wszystkim trwałe rozwiązanie systemowe, które od 1 stycznia 2026 roku zastąpiło dotychczasowy program pilotażowy pod nazwą „Dobry posiłek w szpitalu”.

Kluczowym celem tej reformy jest wyeliminowanie rażących różnic w jakości posiłków, które do tej pory zależały od kondycji finansowej danej placówki. Jak podkreśla wiceminister zdrowia Tomasz Maciejewski:

Reforma ta kładzie kres sytuacji, w której przed wejściem w życie pilotażu rozpiętość stawek żywieniowych w 2023 roku wahała się od zaledwie 17 zł do aż 80 zł za osobodzień.

Analiza sytuacji przed wprowadzeniem zmian wykazała, że żywienie pacjentów często stawało się celem cięć budżetowych z powodu braku nadzoru i sztywnych norm. Pilotaż trwający w latach 2024–2025 pozwolił na zebranie twardych danych: skorzystało z niego 3,7 mln pacjentów, a świadczenia sprawozdało 582 świadczeniodawców, z czego 40% (235 placówek) stanowiły szpitale powiatowe, gminne i miejskie.

Sprawozdano łącznie 33,8 mln świadczeń, z czego 12,2 mln zrealizowano w szpitalach wojewódzkich. Mimo sukcesu, jakim była widoczna poprawa jakości posiłków, możliwości finansowe w pilotażu nie zostały w pełni wykorzystane. Dane wskazują, że 93% placówek wydawało na pacjenta dodatkowo poniżej 25 złotych, a tylko 7% szpitali powyżej tej kwoty. Prezes AOTMiT, Daniel Rutkowski, zaznacza wagę tych ustaleń:

Nowe podejście zakłada, że wyżywienie nie jest jedynie „kosztem towarzyszącym”, lecz integralną częścią leczenia szpitalnego, która musi być adekwatna do stanu zdrowia i potrzeb pacjenta. Przed wdrożeniem standardu średni koszt żywienia wliczony w osobodzień pobytu wynosił 43,03 zł. Nowy system finansowania zwiększa te nakłady o dodatkową kwotę rzędu 21 zł, co daje łącznie średnio 64 zł na całodobowe wyżywienie.

Daniel Rutkowski wyjaśnia:

Całkowity roczny koszt wdrożenia standardu w skali kraju szacowany jest na 895,8 mln zł (wobec 865 mln zł pierwotnych kosztów systemowych). Filip Nowak, prezes NFZ, wyjaśnia zmianę sposobu przekazywania środków:

Wprowadzenie standardu wiąże się z nałożeniem na szpitale konkretnych obowiązków jakościowych, które muszą zostać wdrożone najpóźniej do 1 września 2026 roku.

Posiłki muszą być zbilansowane i urozmaicone, a jadłospis w szpitalu musi opracować dietetyk. Nowością jest zakres decyzji lekarskiej o diecie, która musi uwzględniać stan odżywienia, ocenę połykania oraz preferencje pacjenta. Standard dopuszcza eliminację niektórych produktów ze względów kulturowych, przekonań religijnych czy światopoglądu, o ile nie ma ku temu przeciwwskazań zdrowotnych.

Dodatek finansowy NFZ uwzględnia nie tylko koszt samych artykułów żywnościowych z poprawką na inflację, ale także wynagrodzenie dietetyka, szacunkowe koszty logopedy oraz zapewnienie stałego dostępu do wody pitnej. Szpitale zostały również zobowiązane do publikowania aktualnych jadłospisów i zdjęć posiłków na swoich stronach internetowych.

Zakończenie okresu przejściowego 31 sierpnia 2026 roku rozpocznie etap rygorystycznej weryfikacji. Po zakończeniu III kwartału NFZ sprawdzi, od kiedy szpitale spełniają standardy. Jeśli placówka nie wywiąże się z obowiązków, Fundusz będzie mógł nałożyć współczynnik korygujący. Filip Nowak podkreśla:

Takie rozwiązanie będzie motywować podmioty lecznicze do rzeczywistego i możliwie szybkiego wdrożenia nowych zasad.

Choć pojawiają się głosy sceptyczne dotyczące realnego wydatkowania środków przez dyrektorów szpitali, nowe przepisy nakładają na nich standard, którego dotąd nie było. Prezes NFZ zaznacza jednak rolę kadry zarządzającej:

Ani AOTMiT, ani NFZ nie decydują o wydatkowaniu strumienia pieniędzy kierowanych do szpitala. Od tego jest dyrektor szpitala. Nie jest celem nikogo ustawianie kosztów, zawieranie kontraktów z dostawcami żywności. Jest standard, aby opieka i dieta były dostosowane do problemów zdrowotnych pacjentów.

Zmiany te obejmą około 900 różnych świadczeń medycznych, trwale wpisując wysoką jakość żywienia w proces powrotu do zdrowia każdego Polaka.