Wyniki badania Polaka prestiżowym czasopiśmie. Kolonoskopia zmniejsza ryzyko zachorowania na raka jelita grubego nawet o połowę

Wykonanie kolonoskopii przesiewowej może zmniejszyć ryzyko zachorowania na raka jelita grubego aż o 40–50 procent. Takie wnioski płyną z międzynarodowego badania, którym kierował prof. Michał Kamiński z Narodowego Instytutu Onkologii. Wyniki tych prestiżowych analiz opublikowano w czasopiśmie „The Lancet”.

Projekt, rozpoczęty w 2008 roku, objął blisko 85 tysięcy osób w wieku 55–64 lata z Polski, Norwegii, Szwecji i Holandii. Uczestników losowo przydzielono do dwóch grup: jednej wysłano zaproszenia na kolonoskopię przesiewową, a drugą poddano jedynie obserwacji. Najnowsza publikacja podsumowuje aż 13 lat obserwacji zachorowań i zgonów.

Badanie miało jednoznacznie odpowiedzieć na pytanie, jak kolonoskopia przesiewowa wpływa na zapadalność na raka jelita grubego oraz śmiertelność z jego powodu.

Analiza statystyczna przyniosła niezwykle ciekawe wnioski:

• W skali całej populacji: W grupie osób, które otrzymały zaproszenie (niezależnie od tego, czy ostatecznie przyszły na badanie, czy nie), ryzyko zachorowania spadło o 20 procent.

• W skali osób zbadanych: Wśród tych, którzy faktycznie zdecydowali się na kolonoskopię, ryzyko to spadło o 40–50 procent.

Naukowiec zwrócił jednak uwagę, że na samo badanie zgłosiło się jedynie 40 procent zaproszonych.

Kluczem do sukcesu kolonoskopii jest fakt, że pozwala ona nie tylko wykryć istniejący nowotwór, ale również usunąć zmiany, które dopiero mogą się nim stać – czyli polipy.

Zaznaczył przy tym, że choć nie każdy polip przekształci się w złośliwy guz, to w zasadzie zdecydowana większość raków jelita grubego swój początek ma właśnie w polipie.

Odpowiedź na drugie kluczowe pytanie – o wpływ kolonoskopii na umieralność – okazała się dla naukowców sporym zaskoczeniem. Odsetek zgonów w grupie zaproszonej na badania oraz w grupie kontrolnej (nieobjętej działaniami) okazał się niemal identyczny.

Jak wyjaśnił profesor, w ciągu niemal dwóch dekad od rozpoczęcia projektu nastąpił gigantyczny postęp w medycynie. Nowoczesne, skuteczniejsze metody leczenia raka jelita grubego wdrożono we wszystkich badanych krajach (Polsce, Norwegii, Szwecji i Holandii), co przełożyło się na ogólne zmniejszenie śmiertelności pacjentów – niezależnie od momentu wykrycia choroby.

Czy w takim razie wczesne wykrywanie ma sens, skoro śmiertelność w obu grupach jest zbliżona? Profesor Kamiński nie ma wątpliwości, że tak, wskazując na dwa kluczowe aspekty:

Profesor porównał sytuację kolonoskopii do profilaktyki raka szyjki macicy. Chociaż ryzyko zachorowania na ten drugi nowotwór jest znacznie mniejsze, to regularna cytologia jest w społeczeństwie standardem. Z kolonoskopią Polacy wciąż są na bakier.

Naukowiec podkreśla, że winy za ten stan rzeczy nie ponoszą sami obywatele, lecz niedoskonałości systemowe.

W Polsce funkcjonuje oficjalny program profilaktyczny. Mogą z niego skorzystać osoby w wieku 50–65 lat, które nie mają niepokojących objawów i nie przechodziły kolonoskopii w ciągu ostatnich 10 lat. Programem objęte są też młodsze osoby (40–49 lat), u których w rodzinie (u krewnego pierwszego stopnia) zdiagnozowano ten nowotwór.

Z danych Narodowego Funduszu Zdrowia wynika, że od czwartego kwartału 2022 roku do końca października 2025 roku z profilaktycznej kolonoskopii skorzystało 238 tysięcy osób. Nowotwór jelita grubego wykryto u 2153 pacjentów (niespełna 1% badanych) – w tym u 942 kobiet i 1211 mężczyzn.

Dla osób, które obawiają się inwazyjnego badania, alternatywą jest test FIT. To proste, nieinwazyjne badanie laboratoryjne na obecność krwi utajonej w kale. Pomaga ono wykryć wczesne stadia raka oraz stany przedrakowe i jest obecnie dostępne dla Polaków w ramach programu „Moje Zdrowie”.