Nauka i biznes mogą razem budować bezpieczeństwo lekowe Polski i Europy: mówi Rektor Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie

Samo dosypywanie środków nie wystarczy. W czasie pandemii często mówiło się o „helikopterze pieniędzy” - pieniądze były po prostu rozrzucane, bez pełnej kontroli efektywności wydatkowania. Jednocześnie warto zachować proporcje. Polski system ochrony zdrowia ma swoje problemy, ale nie jest tak, że wszędzie indziej wszystko działa idealnie. Każdy kraj mierzy się dziś z ogromnymi wyzwaniami zdrowotnymi i finansowymi. Na tle innych krajów wcale nie jest aż tak źle - mówi w rozmowie politykazdrowotna.com dr. hab. Piotr Wachowiak, prof. SGH Rektor Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie.

Politykazdrowotna.com: Funkcjonując zarówno w środowisku naukowym, jak i biznesowym, widzi Pan potrzeby obu stron. Czy Polska ma dziś potencjał, by stworzyć własny „polski Ozempic” — przełomowy produkt rozwijany we współpracy nauki i przemysłu?

Piotr Wachowiak: To kluczowa kwestia. Współpraca między nauką a biznesem jest dziś aksjomatem - nie trzeba już nikogo przekonywać, że musi istnieć. Ona już się rozwija, choć nadal jest niewystarczająca. W porównaniu z sytuacją sprzed kilku czy kilkunastu lat wykonaliśmy ogromny krok naprzód.

Dziś jesteśmy już poza etapem początkowym, ale wciąż potrzebujemy większej liczby innowacyjnych produktów, które mogłyby realnie zmieniać świat. Dotyczy to praktycznie wszystkich sektorów gospodarki. Oczywiście szczególnie ważny jest sektor obronny - ze względu na bezpieczeństwo i sytuację geopolityczną - ale zaraz po nim niezwykle istotny jest sektor ochrony zdrowia. Bezpieczeństwo lekowe i bezpieczeństwo świadczeń medycznych stały się strategiczne. Równie ważny jest sektor żywnościowy.

Jestem przekonany, że współpraca biznesu z nauką będzie się pogłębiała, ale muszą zostać spełnione pewne warunki.

Jakie?

Po pierwsze - wzajemne zrozumienie. Biznes oczekuje szybkich efektów i wdrożeń, co jest całkowicie naturalne. Tymczasem badania naukowe wymagają czasu i prowadzenia ich zgodnie z naukowymi standardami. Potrzebny jest więc kompromis.

Po drugie - zaufanie. Biznes musi postrzegać uczelnie jako partnerów zdolnych do tworzenia innowacyjnych rozwiązań, czasem nawet skuteczniej niż własne działy R&D.

Dziś praktycznie każda duża firma ma własne zaplecze badawczo-rozwojowe.

Choćby ORLEN.

Dokładnie. I często pojawia się pytanie: po co nam współpraca z uczelniami, skoro mamy własny dział badań i rozwoju? Tymczasem połączenie potencjału firmowych działów R&D z potencjałem uczelni może znacząco przyspieszyć tworzenie innowacji i poszerzyć skalę projektów. Wspólne połączenie sił może dać lepsze rezultaty, bowiem osiągniemy efekt synergiczny (2+2 = 5).

Najbardziej wartościowe są dziś badania interdyscyplinarne - łączące różne dziedziny wiedzy. I właśnie tu współpraca uczelni daje ogromną przewagę.

Jest jeszcze trzeci element, którego często nie doceniamy - studenci. Mamy świetnych młodych ludzi, których można angażować w procesy badawcze i tworzenie nowych rozwiązań.

Na jakim etapie jest dziś współpraca SGH z biznesem?

Nie chcę się przesadnie chwalić, ale SGH współpracuje z biznesem od bardzo dawna. Mamy jeden z najstarszych w Polsce klubów partnerów biznesowych - Klub Partnerów SGH działa już od 28 lat i zrzesza największe firmy w kraju.

Ta współpraca odbywa się na wielu poziomach. Strategicznym - przedstawiciele biznesu zasiadają w Radzie Uczelni. Taktycznym - uczestniczą w radach dydaktycznych kierunków. I operacyjnym - realizujemy wspólne projekty społeczne, jak choćby Indeks Zdrowych Miast tworzony razem z Grupą LUX MED.

Działa również Think Tank SGH dla ochrony zdrowia. Wspólnie z Warszawskim Uniwersytetem Medycznym prowadzimy studia Executive MBA w ochronie zdrowia i przygotowujemy nowy kierunek studiów magisterskich.

Ale wciąż brakuje nam jeszcze większej liczby wspólnych badań naukowych realizowanych bezpośrednio z biznesem. To powinien być kolejny etap rozwoju.

Czy Polska ma dziś realną szansę zwiększyć swoją innowacyjność, również w obszarze zdrowia?

Tak, ale musimy patrzeć szerzej - w perspektywie całej gospodarki europejskiej. Polska nie będzie konkurencyjna w oderwaniu od Unii Europejskiej. Tylko silna gospodarka europejska pozwoli nam rywalizować ze Stanami Zjednoczonymi czy Chinami.

Problemem pozostają choćby koszty energii w Europie, które są dziś znacznie wyższe niż w USA. Dlatego właśnie transformacja energetyczna i innowacyjność są tak ważne.

W debacie publicznej coraz częściej mówi się o local content, głównie w sektorze obronnym. Czy podobne podejście powinno dotyczyć ochrony zdrowia i produkcji leków?

Zdecydowanie tak. Powinniśmy myśleć o local content szerzej - również w kontekście bezpieczeństwa lekowego i produkcji farmaceutycznej.

Pandemia pokazała, jak bardzo Europa uzależniła się od Azji i Chin. Zerwane łańcuchy dostaw ujawniły skalę problemu - od maseczek po substancje czynne wykorzystywane do produkcji leków.

Wiele osób nie zauważyło, jak przez lata przenoszono produkcję API z Europy do Chin. Tego nie było widać tak jak chińskich samochodów na ulicach, ale skutki okazały się ogromne.

Dlatego potrzebujemy analiz dotyczących bezpieczeństwa łańcuchów dostaw - również w ochronie zdrowia. Takie projekty już realizujemy w innych sektorach, między innymi na potrzeby Ministerstwa Obrony Narodowej.

W debacie publicznej coraz częściej pojawia się temat niewydolności systemu ochrony zdrowia i problemów finansowych Narodowy Fundusz Zdrowia. Jak Pan to ocenia?

Przede wszystkim trzeba zacząć od pytania, jak wydajemy pieniądze. Jestem ekonomistą, więc muszę o tym mówić. Najpierw powinniśmy stworzyć możliwie najbardziej efektywny model funkcjonowania systemu, a dopiero później zwiększać finansowanie.

Samo dosypywanie środków nie wystarczy. W czasie pandemii często mówiło się o „helikopterze pieniędzy” - pieniądze były po prostu rozrzucane, bez pełnej kontroli efektywności wydatkowania.

Jednocześnie warto zachować proporcje. Polski system ochrony zdrowia ma swoje problemy, ale nie jest tak, że wszędzie indziej wszystko działa idealnie. Każdy kraj mierzy się dziś z ogromnymi wyzwaniami zdrowotnymi i finansowymi. Na tle innych krajów wcale nie jest aż tak źle.

Jakie skutki dla gospodarki i systemu ochrony zdrowia będzie miała sytuacja demograficzna?

To jedno z największych wyzwań dla systemu ochrony zdrowia i systemu emerytalnego. Rodzi się coraz mniej dzieci, a jednocześnie żyjemy coraz dłużej. To oczywiście dobra wiadomość, ale oznacza też większe potrzeby zdrowotne i większe obciążenie systemu.

Będzie mniej osób pracujących i finansujących system, a więcej osób korzystających ze świadczeń.

Widzę dwa podstawowe kierunki rozwiązania tego problemu. Pierwszy to mądra polityka migracyjna - przyciąganie pracowników spoza Polski o kompetencjach, których potrzebujemy i szybko dostosowujących się do uwarunkowań kulturowych. Drugi to sztuczna inteligencja, która już dziś wspiera medycynę i będzie odgrywała coraz większą rolę.

A czy rektor największej uczelni ekonomicznej w Polsce dba o własne zdrowie?

Staram się. Zwłaszcza że moja żona zajmuje się kulturą fizyczną i sportem, więc trudno byłoby mi tego nie robić.

Bardzo ważna jest profilaktyka i regularne badania. Staram się ich nie zaniedbywać. Między innymi regularnie wykonuję męskie badania PSA i zapisuję wyniki, żeby obserwować zmiany w czasie. Robię też badania profilaktyczne, takie jak morfologia, którą wykonuję co roku czy kolonoskopię.

Nie twierdzę, że jestem wzorem, ale wiem jedno - profilaktyka ma ogromne znaczenie i zachęcam do niej wszystkich.

Dziękuję za rozmowę.

Politykazdrowotna.com organizuje 9 czerwca konferencję innovationday.pl, poświęconą bezpieczeństwu lekowemu Polski i Europy. Szkoła Główna Handlowa została jednym z partnerów naukowych. Zapraszamy do rejestracji.