„Lex Szarlatan” i walka z pseudomedycyną. Rząd przyjął projekt ustawy: kary do 1 mln zł i nowe prawa pacjenta

Rząd przyjął projekt ustawy, który ma radykalnie wzmocnić ochronę pacjentów przed pseudomedycyną, medyczną dezinformacją i działalnością osób podszywających się pod specjalistów. Nowe przepisy rozszerzają kompetencje Rzecznika Praw Pacjenta, przewidują natychmiastowe decyzje blokujące niebezpieczne praktyki oraz podnoszą maksymalne kary finansowe nawet do 1 mln zł. Rada Ministrów 12 maja 2026 roku zajęła się także uproszczeniem współpracy państwa z organizacjami pozarządowymi, zapowiadając ograniczenie biurokracji i większe wsparcie dla sektora społecznego.

Rada Ministrów podczas posiedzenia 12 maja 2026 roku przyjęła projekt ustawy o zmianie ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, przedłożony przez minister zdrowia. Nowe przepisy mają być odpowiedzią na rosnący problem pseudomedycyny, medycznej dezinformacji oraz działalności osób oferujących niesprawdzone terapie jako rzekome metody leczenia.

Projekt zakłada znaczące rozszerzenie kompetencji Rzecznika Praw Pacjenta, zwiększenie kar finansowych oraz stworzenie nowych instrumentów prawnych umożliwiających szybszą reakcję państwa na działania zagrażające zdrowiu i życiu pacjentów. Rząd podkreśla, że celem zmian jest ochrona osób wykorzystujących swoją niewiedzę lub desperację zdrowotną, które często stają się klientami kosztownych terapii o niepotwierdzonej skuteczności.

W oficjalnym komunikacie po posiedzeniu Rady Ministrów podkreślono:

Jednym z najważniejszych elementów projektu jest znaczące rozszerzenie kompetencji Rzecznika Praw Pacjenta. Rząd chce, aby urząd mógł reagować szybciej i skuteczniej, szczególnie w sytuacjach bezpośredniego zagrożenia zdrowia lub życia pacjentów.

Nowe przepisy przewidują, że Rzecznik Praw Pacjenta będzie mógł prowadzić postępowania także wobec podmiotów działających bez wymaganego wpisu do rejestru działalności leczniczej. Oznacza to możliwość objęcia kontrolą również tych osób i firm, które formalnie nie funkcjonują jako placówki medyczne, ale oferują „leczenie” lub usługi zdrowotne.

Szczególnie istotnym rozwiązaniem ma być możliwość wydawania publicznych ostrzeżeń. Rzecznik będzie mógł informować opinię publiczną o praktykach, które mogą stanowić zagrożenie dla pacjentów. To mechanizm przypominający ostrzeżenia publikowane przez instytucje odpowiedzialne za bezpieczeństwo konsumentów lub leków.

Projekt przewiduje także wprowadzenie tzw. decyzji tymczasowej. W praktyce oznacza to możliwość natychmiastowego nakazania zaprzestania niebezpiecznych działań jeszcze przed zakończeniem formalnego postępowania administracyjnego.

Rząd wyjaśnił szczegółowo zakres tych zmian:

Projekt ustawy zakłada również zdecydowane zaostrzenie sankcji finansowych. Rząd argumentuje, że dotychczasowe kary były niewystarczające wobec skali zysków osiąganych przez część podmiotów oferujących pseudomedyczne usługi.

Najwyższa kara za naruszanie zbiorowych praw pacjentów wzrośnie dwukrotnie – z 500 tys. zł do 1 mln zł. Zwiększona zostanie także kara za brak współpracy z Rzecznikiem Praw Pacjenta – z 50 tys. zł do 100 tys. zł.

W komunikacie po posiedzeniu Rady Ministrów zapisano:

Podwyższenie sankcji ma odstraszać podmioty, które zarabiają na sprzedaży niesprawdzonych terapii, suplementów lub usług przedstawianych jako alternatywa dla leczenia zgodnego z aktualną wiedzą medyczną.

Jednym z kluczowych elementów projektu jest ustawowe zdefiniowanie praktyki pseudomedycznej. Dotychczas pojęcie to funkcjonowało głównie w debacie publicznej i środowisku ekspertów, ale nie było precyzyjnie opisane w przepisach.

Rząd wskazuje, że praktyką pseudomedyczną będzie m.in. oferowanie „leczenia” przez osoby bez kwalifikacji medycznych, promowanie metod niepotwierdzonych naukowo oraz zniechęcanie pacjentów do terapii opartych na aktualnej wiedzy medycznej.

W przyjętym projekcie zapisano:

Rząd zamierza także zakazać przypisywania właściwości leczniczych metodom, które nie są świadczeniami zdrowotnymi. Chodzi przede wszystkim o terapie reklamowane jako skuteczne leczenie chorób mimo braku dowodów naukowych.

W komunikacie podkreślono:

Nowe przepisy obejmą także przypadki medycznej dezinformacji, jeśli są one związane z osiąganiem korzyści majątkowych lub osobistych. To szczególnie ważny element projektu w kontekście rosnącej popularności fałszywych informacji medycznych publikowanych w internecie i mediach społecznościowych.

Rząd wskazuje, że chodzi m.in. o publiczne rozpowszechnianie nieprawdziwych informacji dotyczących leczenia oraz zniechęcanie do terapii opartych na aktualnej wiedzy medycznej.

W oficjalnym stanowisku zapisano:

To oznacza, że państwo chce objąć większym nadzorem działalność osób i firm zarabiających na propagowaniu niepotwierdzonych metod leczenia.

Projekt przewiduje również zwiększenie transparentności działań Rzecznika Praw Pacjenta. Organ będzie publikował swoje decyzje dotyczące naruszeń praw pacjentów oraz praktyk pseudomedycznych.

Rząd zaznacza jednak, że publikowane materiały zostaną pozbawione danych osobowych i informacji pozwalających zidentyfikować pacjentów.

W komunikacie po posiedzeniu Rady Ministrów podano:

Publikacja decyzji ma pełnić funkcję ostrzegawczą i edukacyjną, a także zwiększyć świadomość społeczną dotyczącą zagrożeń związanych z pseudomedycyną.

Rząd zdecydował także o rozszerzeniu uprawnień Rzecznika Praw Pacjenta w postępowaniach cywilnych. Zmiany obejmą również sprawy związane ze śmiercią pacjenta podczas leczenia lub na skutek braku właściwej pomocy medycznej.

W przyjętym projekcie zapisano:

To rozwiązanie ma zwiększyć ochronę prawną pacjentów i ich rodzin w najbardziej dramatycznych przypadkach dotyczących błędów lub zaniedbań medycznych.

Podczas posiedzenia 12 maja 2026 roku Rada Ministrów przyjęła również przepisy upraszczające współpracę administracji publicznej z organizacjami pozarządowymi. Celem zmian ma być ograniczenie biurokracji i zwiększenie wsparcia dla sektora społecznego.

Rząd podkreśla, że nowe rozwiązania mają ułatwić funkcjonowanie organizacji społecznych oraz poprawić efektywność współpracy między państwem a trzecim sektorem. Zmiany mają również ograniczyć formalności administracyjne, które – według autorów projektu – utrudniały realizację działań społecznych i obywatelskich.

Zgodnie z projektem ustawy przepisy mają wejść w życie po trzech miesiącach od ogłoszenia w Dzienniku Ustaw. Rząd zakłada, że ten okres pozwoli instytucjom publicznym i podmiotom medycznym przygotować się do nowych regulacji.

W końcowej części komunikatu podkreślono: