Senat: Zmiana ustawy o wychowaniu w trzeźwości. Cena minimalna alkoholu w Polsce – „to realne narzędzie ochrony zdrowia”

Czy w Polsce powinno się wprowadzić ustawową cenę minimalną alkoholu? To pytanie wraca w związku z pracami nad zmianą ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. Z jednej strony Ministerstwo Zdrowia przygotowało projekt, który zakłada konkretną minimalną stawkę za porcję alkoholu i jej coroczną waloryzację. Z drugiej – do Senatu trafiła petycja społeczna postulująca podobne rozwiązanie, argumentująca, że alkohol w Polsce staje się coraz bardziej dostępny finansowo mimo rosnącej akcyzy. Dyskusja pokazuje, jak różne mogą być drogi prowadzące do ograniczenia spożycia alkoholu i jego skutków zdrowotnych.

Petycja złożona przez Mazowiecki Związek Stowarzyszeń Abstynenckich zakłada wprowadzenie minimalnej ceny za 10 gramów czystego alkoholu zawartego w napojach alkoholowych. Kluczowym elementem miałby być także mechanizm indeksowania tej ceny wraz ze wzrostem wynagrodzeń.

Autorzy dokumentu wskazują, że obecne instrumenty – w tym akcyza – nie nadążają za rosnącą siłą nabywczą Polaków. W uzasadnieniu podkreślono:

Szczególną uwagę zwrócono na agresywne promocje sprzedażowe:

Równolegle do petycji pojawiła się inicjatywa legislacyjna przygotowana na potrzeby Komisji Petycji. Projekt Ministerstwa Zdrowia zakłada wprowadzenie do ustawy o wychowaniu w trzeźwości nowego przepisu – art. 10a.

Jak przedstawiono podczas obrad:

Projekt przewiduje także mechanizm dostosowujący ceny do realiów gospodarczych:

Co istotne, naruszenie tych przepisów miałoby konkretne konsekwencje:

Zarówno autorzy petycji, jak i eksperci wskazują, że cena alkoholu jest jednym z najskuteczniejszych narzędzi ograniczania jego spożycia.

W materiale do petycji przywołano doświadczenia międzynarodowe:

Również Światowa Organizacja Zdrowia podkreśla znaczenie takich rozwiązań:

Ministerstwo Finansów pozostaje sceptyczne wobec wprowadzenia ceny minimalnej. W odpowiedzi skierowanej do Senatu podkreślono, że obecny system akcyzy spełnia zarówno funkcje fiskalne, jak i zdrowotne.

W dokumencie zaznaczono:

Kluczowe znaczenie ma tu wpływ na strukturę spożycia:

Resort wskazuje też na potencjalne konsekwencje wprowadzenia ceny minimalnej:

I jednoznacznie konkluduje:

Podczas posiedzenia senackiej Komisji Petycji argumentację tę rozwijał zastępca dyrektora Departamentu Podatku Akcyzowego Jacek Sapierzyński.

Wyjaśniał logikę decyzji konsumenckich:

Podkreślał również rolę istniejących regulacji:

Odmienne spojrzenie przedstawiła dr n. med. Bogusława Bukowska, dyrektor Krajowego Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom. Jej wypowiedź koncentrowała się na efektach zdrowotnych.

Podkreśliła znaczenie ograniczania dostępności ekonomicznej:

I wskazała na konkretne efekty:

Dodała także:

Senacka Komisja Petycji, po wysłuchaniu stanowisk resortów i ekspertów, zdecydowała o wstrzymaniu dalszych prac nad petycją.

Jak podsumował przewodniczący Robert Mamątow:

Komisja jednogłośnie podjęła decyzję o zawieszeniu prac nad petycją (…) do pół roku”.

Debata wokół zmiany ustawy o wychowaniu w trzeźwości pokazuje, że regulowanie rynku alkoholu to balansowanie między ekonomią, zdrowiem publicznym i realnymi zachowaniami konsumentów.

Z jednej strony rosnąca dostępność alkoholu i doświadczenia innych krajów wskazują na potencjał ceny minimalnej. Z drugiej – istniejące mechanizmy akcyzowe i obawy o zmianę struktury spożycia każą podchodzić do tego rozwiązania ostrożnie.

Najbliższe miesiące pokażą, czy Polska zdecyduje się na jeden z najbardziej radykalnych instrumentów polityki alkoholowej, czy pozostanie przy stopniowym dostosowywaniu systemu podatkowego.